Karp właściwy, spotykany w wodach Europy, w tym i Polski, dzieli się na dwie odmiany - dziką i udomowioną. Forma dzika - to sazan z Dunaju, a forma udomowiona - to karp hodowany w stawach i jeziorach. Obie odmiany różnią się znacznie kształtem ciała i innymi cechami zewnętrznymi. Wspólnymi cechami obu form są dwa jasne, długie wąsiki oraz dwa ciemne, krótsze, widoczne w kącikach na wardze górnej. Otwór gębowy mają końcowy, wargi grube z wysuwalnymi górnymi szczękami. Płetwa grzbietowa pojedyncza, długa. Początek płetwy grzbietowej przypada nieco przed nasadą płetwy brzusznej, koniec sięga nasady płetwy odbytowej. Płetwa ogonowa nieco zaokrąglona, słabo wcięta. Płetwa odbytowa krótka. Włodek (1959b) podaje, iż długość głowy (lc) karpia waha się od 25,5 do 31,1% długości ciała 57, wysokość największa ciała (H) od 31,3 do 38,2% Sl, najmniejsza wysokość (h) 13 do 12,3% 57, szerokość ciała od 16,7 do 18,4% Sl, odległość płetwy V od a 26,6 do 28,8% Sl. Kształt ciała sazana populacji dunajskiej jest jednolity. Populacja ta nie dzieli się na rasy lub odmiany. Sazan ma ciało wydłużone prawie obłe, walcowate, w stosunku do karpia hodowlanego mniej wygrzbiecone, małą głowę i mały otwór gębowy. Największa wysokość ciała mieści się w długości od około 3,0 do 4,5 razy. Całe ciało pokryte jest grubą, dobrze osadzoną łuską, tworzącą jednolitą pokrywę. Kształt ciała i ułuszczenie karpia hodowlanego są niejednolite. Odmiany hodowlane karpia powstały według takich kryteriów, jak: wskaźnik wygrzbiecenia (cecha główna przy rozróżnieniu ras), barwa i ułuszczenie (cechy główne przy rozróżnieniu odmian) oraz obraz elektroforetyczny krwi. Kształt ciała karpia hodowlanego uzależniony jest także od płci, wieku, pokarmu i warunków środowiska, w którym bytuje. Ustalenie się kształtu ciała następuje przy długości osobnika od 6 do 7 cm . Do trzeciego bądź czwartego roku życia występuje u karpi przyspieszenie wzrostu wysokości ciała. Po tym okresie wzrost wysokości w stosunku do długości ciała jest słabszy. Starsze karpie mają kształt wydłużony. Istotny wpływ na kształt ciała ma również płeć. Opóźniony o rok moment dojrzewania samic w stosunku do samców sprawia, iż ciało ich o rok później ulega wydłużeniu. Różnice między sazanem dunajskim a karpiem hodowlanym badano, przeprowadzając specjalne doświadczenia w Zakładzie Biologii Stawów PAN (Rudziński 1962). Obie odmiany hodowane w jednolitych warunkach różniły się tempem wzrostu, wysokością i szerokością ciała oraz głowy na korzyść karpia hodowlanego. Karp hodowlany miał większe o 30% przyrosty ciała od sazana. Poza tym stwierdzono również pewne różnice anatomiczne. Karp hodowlany odznaczał się większą głową, większym otworem ustnym i jamą gębową, a także dłuższym przewodem pokarmowym. Miał także obszerniejszą jamę ciała, a co za tym idzie głębszą jamę brzuszną z powodu wykształcenia dłuższych i bardziej pionowo ułożonych żeber. Zwiększona masa przedniej części ciała spowodowała powiększenie pojemności pierwszej komory pęcherza pławnego. Kręgosłup u karpia hodowlanego jest zbudowany masywniej i służy jako przyczep do silnie rozwiniętych mięśni grzbietowych. Karp hodowlany w dobrych warunkach pokarmowych i przy szybkim wzroście jest krępy, ma wysoki grzbiet i szeroki krótki trzon ogonowy. Wysokość ciała mieści się w jego długości od 2 do 3-krotnie. Karpie hodowlane dzielimy na cztery podstawowe odmiany, według ułuszczenia: karpie drobnołuskie, gołe, liniowe i lustrzenie. Ułuszczenie karpia jest kontrolowane przez parę alleli wywołujących bezłuskowość (V oraz n- nudus) i ułuszczenie (S oraz s- sqitama). Ułuszczenie wpływa na żywotność, wzrost, budowę płetw i liczbę wyrostków filtracyjnych (Kripćakov. 1969). Karp łuskowy lub drobnołuski jest genotypowo homozygotyczny pod względem występowania łusek (SS nn) lub heterozygotyczny (Ss nn}. Łuska u tych karpi jest jednolita i pokrywa całe ciało, jak u sazana. Karp liniowy jest heterozygotyczny (SS nN lub Ss Nn). Ma bardzo regularny rząd łusek lustrzanych na linii bocznej ciała, na pozostałych częściach ciała w zasadzie łusek brak. Karp lustrzeń to homozygota recesywna (ssnn), mająca szereg dużych łusek rozmieszczonych zazwyczaj wzdłuż linii grzbietowej, wokół szczeliny skrzelowej i kilka przy nasadzie płetwy ogonowej. Wyróżnia się wiele typów ułuszczeń karpia lustrzenia: a - o trzech rzędach łusek pokrywających boki ciała -lustrzeń pełnołuski; b - o zwartym lub przerywanym rzędzie łusek na linii bocznej i rozrzuconych pojedynczo lub w skupiskach łusek na bokach ciała -lustrzeń lampa-so wy; c - o słabym ułuszczeniu i występujących łuskach na konturach ciała - układ ramowy, albo pod linią boczną - układ siodełkowy, z łuskami rozmieszczonymi pod lub powyżej linii bocznej, bądź z łuskami z rozmieszczonymi równocześnie w tych dwóch miejscach - układ nietypowy, nazwany ogólnie- lustrzeniem rozrzuconym. Karp goły spotykany w hodowli jest heterozygotyczny. Jest on w zasadzie zupełnie bez łuski. Ubarwienie Barwa głowy i grzbietu sazana dunajskiego jest ciemna, prawie czarna, boki jaśniejsze, srebrzyste, z połyskiem, zależnie od podłoża, złotozielonym do złotawego. Płetwy ciemne, ogonowa z dodatkiem czerwieni. Karp hodowlany ma głowę i grzbiet nieco jaśniejsze od sazana, boki podobnie, o różnym zabarwieniu zależnym od podłoża. Rozróżniamy u karpia, poza ubarwieniem zależnym od środowiska, także ubarwienie dziedziczne. O barwie decyduje obecność różnorodnych komórek barwnikowych (barwnik czarny, żółty, czerwony i guanina). Na podstawie dziedzicznej barwy karpia hodowlanego można również podzielić na odmiany. W Polsce występuje odmiana złota, żółtobiała, szara, brązowa i niebieska. Linhart (1987) wyróżnia 6 barwnych fenotypów karpia, w tym złocisto-czerwonego, do którego zalicza karpia japońskiego. Na dalekim wschodzie znane są różnobarwne mutanty tego gatunku. Pokarm Czynnie larwy rozpoczynają pobierać pokarm już po 3 do 5 dniach od wylęgnięcia. Pełne wykształcenie układu pokarmowego następuje po 28 dniach, a jelito ma wówczas jedynie 4 pętle, gdyż ostatecznie 8 pętli formuje się przy długości ciała 4,0 do 5,0 cm . Trzustka w tym okresie tworzy pasma w wątrobie, wciskający się między jelita. Ukształtowany jest woreczek żółciowy. Karp w tym okresie odżywia się drobnymi organizmami z gromady wrotków, Rotatoria, poczwarkamjl i larwami owadów ochotkowatych Chironomidae oraz licznie występującymi w planktonie skorupiakami. Crustacea. Początkowo spotyka się dużą liczbę widłonogów, Copepoda, później przeważają wioślarki, Ckidocera. Pozostałe bezkręgowce są pobierane przypadkowo (Gurzęda, Wolny 1962; Ciborowska 1970). Karp dorosły przechodzi z płytkiej toni wodnej do penetrowania dna zbiornika i wtedy w pokarmie pojawiają się larwy ochotkowatych Chironomidae i innych owadów, np. Ephemeroptera, jak również skąposzczety, Oligochaeta, ślimaki, Gasiropoda, pijawki, Hirudinea, wodopójki. Hydracarina. Roślinność występuje w pokarmie karpia sezonowo lub przypadkowo. Wiosną spotyka się glony, latem nasiona roślin wodnych. W stawach hodowlanych karmi się karpia nasionami roślin lądowych: strączkowych, zbożowych i innych. Karp żerując w mule wybiera z niego wysuwalnym ryjkiem bezkręgowce lub opadłe nasiona roślin. W pierwszej fazie wciąga do jamy gębowej pobraną zawartość wraz z mułem, którą następnie, odskakując, wypluwa do wody i chwyta już ponownie tylko cięższe, opadające szybciej od mułu składniki pokarmu. Pobrany pokarm przesuwany jest do jamy gębowej, a po dojściu do gardzieli jest miażdżony silnymi zębami gardłowymi. Karp nie ma żołądka i jego przewód pokarmowy nie wydziela kwasów solnych i pepsyny. Trawienie pokarmu zachodzi w środowisku zasadowym za pomocą enzymów dostarczonych do jelita przez wątrobę i trzustkę. Enzymy dostarczane są specjalnymi przewodami trzustkowymi i żółciowym, uchodzącymi za przełykiem do jelita. Wzrost Wzrost i przeżywalność narybku karpia zależy od zagęszczenia, warunków pokarmowych i temperatury wody w okresie sezonu wzrostowego. Nadmierne rozrzedzenie, jak i zagęszczenie, w stosunku do liczebności optymalnych stwarza niebezpieczeństwo obniżenia przyrostu narybku l może być przyczyną zwiększenia śmiertelności (Wolny 1962; Stegman 1965a, b). Podobnie jak wzrost narybku, tak i wzrost starszych roczników karpia uzależniony jest od warunków środowiska i cech genetycznych. Ponieważ generalnie przyrost ryb w stawach zależny jest od sztucznej karmy, niezmiernie trudne jest ustalenie średniego wzrostu karpi dla wód Polski. Najbardziej miarodajne dla stawów wydają się być dane opracowane przez Kempińską (1970). które charakteryzują średnie ogólne oraz średnie zakresy długości i masy ciała karpi w różnych grupach wieku z 10 jego populacji hodowanych w stawach różnych rejonów Polski. W ubogich stawach rybnych, bez paszy sztucznej, karpie wykazują przyrost bardzo mały lub wcale nie przyrastają. Na dobrej karmie przyrosty mogą być 50-krotnie większe niż w stawach bez dokarmiania. Często podczas zimowania karpie tracą na masie ciała do 35% (Stegman 1955). Samice i samce karpia w pierwszych latach rosną jednakowo. Od trzeciego (Włodek 1959a; Kempińską 1970) lub od drugiego roku życia (Ejchler 1940) zaznaczają się różnice na korzyść samic. Również do trzeciego roku życia długość głowy, największa wysokość i szerokość ciała oraz głowy u samic i samców jest jednakowa (Włodek 1959a, b). Samice powyżej drugiego roku życia zawsze charakteryzowały się cięższymi głowami i tułowiem (Włodek 1959b). Od czwartego roku życia mają zawsze nieco większą średnią długość i masę ciała, a przewaga ta utrzymuje się i w latach następnych. Lepszy wzrost samic jest wynikiem lepszego wzrostu całego organizmu (Włodek 1959ab; Kempińską 1970). Karp jest rybą długowieczną i dożywać może do 45 lat, osiągając masę ciała około 30 kg . W ostatnich latach życia obserwowano u karpia przypadki zahamowania tempa wzrostu, degenerację narządów ruchu i kręgosłupa. Morfologia Tułów i mała głowa lina są bocznie spłaszczone. Głowa stanowi najczęściej zaledwie od 22,4 do 25,4% długości ciała Sl. Płetwy są dość duże i wszystkie zaokrąglone. Największa wysokość ciała przypada na okolice przed płetwą grzbietową i stanowi najczęściej od 27,4 do 33,1% długości ciała Sl. Niektórzy autorzy (Herrman 1940) stwierdzają, że lin jeziorowy ma lepsze wygrzbiecenie ciała od hodowanego w stawach, jednak ogólnie można określić, że jego ciało, w stosunku do innych ryb karpiowatych, jest szerokie, ale o niedużym wygrzbieceniu. Krótki trzon ogonowy zakończony jest płetwą nieznacznie tylko wciętą. Małe oczy są bocznie położone na głowie. W kącikach ust lina znajdują się krótkie wąsy. Na całym ciele występuje drobna łuska cykloidalna pokryta obficie śluzem. Linia boczna jest pełna, biegnąca pośrodku ciała z lekkim jej wzniesieniem przy głowie. Ubarwienie Płetwy lina są na ogół ciemne, brunatno-czarne z zabarwieniem zielonym. Całe ciało jest zaś nieco jaśniejsze, ciemnobrunatne od oliwkowozielonego do zielonkawego z połyskiem złocistym. Grzbiet lina jest zawsze ciemniejszy od pozostałych części ciała, które mają barwę wyraźnie zieloną, począwszy od okolic brzucha. Znane są złociste odmiany lina, u których barwa jest cechą dziedziczną. Pokarm Pierwszym pokarmem larw, a następnie narybku lina, są pierwotniaki, czasem wrotki, glony i drobne skorupiaki planklonowe (młodociane małe i wolno poruszające się formy Copepoda i Cladocera). Następnie zaczynają pojawiać się larwy owadów oraz małżoraczki ( Ostracoda),świadczące o bezpośrednim kontakcie ryb z dnem (Leszczyński 1963; Terlecki 1983; Pyka 1986. 1989. 1996). Intensywność zerowania larw i narybku lina jest 3-ll krotnie wyższa w dzień niż w nocy. W miarę wzrostu coraz częściej pojawiają się w pokarmie larwy jak również drobne ślimaki (Bit dhynia tentlaculata i Volvata piscinalis) oraz wyższe skorupiaki (Aselus Aquaticu, Gammarus) i skąposzczety (Oligochaeta). Nieznaczny udział w pokarmie stanowią rośliny, których udział w okresie lata może wzrosnąć 32- 52% masy (Pliska I956b; Skóra 1964e). U starszych roczników lina w masie pokarmu wzrasta udział mięczaków Mollusca (Kenncdy. Fitzmaurece 1970} i stanowić może do 54% (Skóra 1964; Zukov 1965a). Skład pokarmu zależy od jego dostępności, jak i od rodzaju zbiornika. Lin dorosły żeruje w mulistych partiach dna, ryjąc głęboko w mule. w związku z czym w jego przewodzie pokarmowym znajduje się zawsze dużo mułu, piasku i szczątków obumarłych organizmów żywych. Dorosły lin pobiera pokarm przede wszystkim w nocy (Kobu. Kouril 1985; Picrow i in. 1996). W stawach, gdzie lin hodowany jest najczęściej razem z karpiem, poza pokarmem naturalnym dożywiany jest pokarmem roślinnym- Pokarm ukryty w mulistym dnie lin wybiera z głębszych partii niż karp, dla którego odsłania niedostępne żerowiska. Najwyższa intensywność żerowania dorosłego lina przypada na wiosnę, a najniższa na koniec lata. W temperaturze 8°C lin przestaje żerować, a przy 4°C zapada w sen. Wzrost Wzrost długości ciała lina w pierwszym roku życia jest zróżnicowany, co wynika z porcyjnego rozrodu (Pyka 1986; Terlecki 1983); najczęściej dochodzi do około 3 6 cm . W następnych latach powolnieje. Od piątego roku życia zaznacza się wyraźny spadek wzrostu długości ciała do 3 cm rocznie i mniej. Ogólna tendencja wzrostu długości ciała lina charakteryzuje się więc stałym spadkiem przyrostów rocznych wraz z wiekiem. Roczne przyrosty masy, odwrotnie niż długości ciała, wzrastają powoli od pierwszego roku życia do około siedmiu lat i wielkości około 30 cm, a następnie nieco maleją. Roczne przyrosty masy ciała lina w-jeziorach okolic Węgorzewa od czwartego do szóstego roku życia dochodzą do 300 g (Zawisza, Antosiak 1961). W okresie roku największe przyrosty długości i masy ciała uzyskuje lin od maja do czerwca. W następnych miesiącach u osobników dojrzałych płciowo, ze względu na okres rozrodu, następuje jego zahamowanie. W stawach samice od drugiego roku życia rosną szybciej od samców, a różnice dochodzić mogą do 65,7% długości ciała (Herrman 1940; Probst 1937). W zbiornikach naturalnych różnice wzrostu samic i samców zaznaczają się słabiej (Herrman 1940; Skóra 1964c; Krzywosz 1977). Wzrost zarówno długości, jak i masy ciała jednego pokolenia lina charakteryzuje się zawsze dużą rozpiętością. Lin dorasta średnio do 35 cm długości i l 000 g masy ciała oraz wieku od 6 do 7 lat. Nierzadko spotyka się okazy o długości od 45 do 50 cm i masie ciała od 2 500 do 3 000 g w wieku od 10 do 15 lat. Maksymalnie duży okaz lina złowiono na wędkę w Szwecji, masa jego ciała wynosiła 10 kg . Związek między masą ciała (W) a długością (Sl) charakteryzują krzywe kondycji. Dla lina z Zalewu Wiślanego krzywa kondycji wyrażona jest wzorem: log W= log 0,78 + 2,73 log Sl (Kosior 1965): dla jeziora Dgał Wielki; log W = - log l ,75 -t- 3,11 log Sl (Brylińska i in. 1998). Boleń Ciało bolenia jest wydłużone, niskie oraz bocznie spłaszczone. Odległość między płetwami piersiowymi i brzusznymi (P- V) wynosi około 25,0%. Sl (Kopiejewska 1986a). Krótka płetwa grzbietowa znajduje się na wysokości nasady płetw brzusznych. Wszystkie płetwy mają zaostrzone końce. Duże oczy położone są w górnej części głowy. Otwór gębowy duży, półgórny, głęboko wcięty poza przednią krawędź oka. Dolna szczęka jest dłuższa od górnej, z trójkątnym wyrostkiem w środkowej części, wchodzącym w górną szczękę. Szczeliny skrzelowe bardzo szerokie. Błona pod skrzelowa połączona z cieśnią na wysokości tylnej krawędzi oka. Ubarwienie Kolor grzbietu stalowoszary, boki nieco jaśniejsze, brzuch srebrzystobiały. Płetwy piersiowe i brzuszne szare z czerwonym odcieniem. Oko z żółtawą tęczówką. Pokarm Boleń jest rybą drapieżną. Początkowo jego larwy odżywiają się wodnymi bezkręgowcami. Rozmiary zjadanych organizmów rosną wraz ze wzrostem ryb. W Zbiorniku Kapczagajskim larwy bolenia o długości 10,5-16,5 mm żywiły się wrotkami (Keratella testudio, Keratella cochlearis), skorupiakami różnej wielkości (Daphnia longispina, Neutrodiaptomm incongruens, Cyclops vicinus) i larwami owadów (Falomiejeva 1982). Przy długości 25 mm larwy bolenia preferują Copepoda i Oadocera (Kujawa i in. 1998). Narybek bolenia odżywia się głównie zooplanktonem i larwami owadów (Zakora 1974; Górska 1985). Według Terleckiego i in. (1990) narybek o długości 36-93 mm odżywiał się w Zbiorniku Zegrzyńskim głównie narybkiem płoci i owadami zbieranymi z powierzchni wody. Ryby dwuletnie są już typowymi drapieżnikami. W Zbiorniku Zegrzyńskim bolenie o długości od 26 do 49 cm preferowały ryby (głównie płoć 0+). Zjadały także okonia 0+, karasia i ciernika. Długość zjadanych ofiar wahała się od 20 do 70 mm . W maju stwierdzono w ich pokarmie duże ilości Diptera (Terlecki i in. 1990). Podobny skład pokarmu stwierdzono u bolenia z Zalewu Kurońskiego (Gajgalas 1977) i ze Zbiornika Pierchalskiego (Wicher 1988). W Wiśle bolenie żerowały na uklei, kiełbiu, płoci i kleniu (Horoszewicz 1964). Według Pliszki i in. (1951) w pokarmie 58% boleni z Wisły znaleziono ryby. Rozmiar ryb zjadanych przez bolenie nie przekracza 14 cm (Horoszewicz 1964). Po introdukcji pokarm bolenia może ulec istotnej zmianie. Malinovskaja i in. (1977) podaje, że pokarm ryb introdukowanych do jeziora Bałchasz prawie w 100% stanowią skorupiaki Mysidae. Duże osobniki bolenia, oprócz ryb, mogą chwytać żaby, małe ssaki i młode ptaki wodne (Muller 1983). Boleń jest drapieżnikiem dziennym. Jego największa aktywność przypada na lato, przy temperaturach wody 15-23°C. Zwykle poluje w strefie lotycznej, chociaż w Warcie stwierdzano jego obecność na płyciznach i nad łachami rzecznymi (Penczak 1969). Wzrost Maksymalny wiek kopalnych osobników bolenia określono na 17 lat (112 cm Sl Balon 1966; Żukov 1989). W Zalewie Szczecińskim łowiono osobniki w wieku 16 lat (Trzebiatowski i Leszczewicz 1976). Średnio ryby żyją 7-8 lat (Żukov 1989). Boleń jest jedna z najszybciej rosnących ryb karpiowatych. Przyrosty ciała bolenia są najszybsze w pierwszym roku życia i wynoszą od 80 do 120 mm (Troickij 1956; Backicl 1964a; Kopiejewska 1979; Wierzbicka 1983; Peek 1984; Mitrofanov i in. 1987; Żukov 1989). Wzrost bolenia jest silnie zróżnicowany w różnych zbiornikach. Zwykle osiąga on długość 60-80 cm i masę 4-8 kg . Według Martyniaka i Heese (1994) struktura populacji bolenia ze Zbiornika Pierzchalskiego jest zdominowana przez osobniki w wieku 7 lat. W Wiśle, gdzie ryby intensywnie wyławiano, większość osobników była w wieku od 3 do 6 lal (Backiel 1964b). W Zalewie Kurońskim populacja składa się z osobników w wieku l-12 lat (Gajgalas 1977). Brzana Ciało brzany jest wydłużone, wrzecionowate. Największa wysokość ciała mieści się 4-5 razy w jego długości. Głowa masywna, jej długość ( stanowi średnio 23% długości ciała (Si). Otwór gębowy jest dolny, otoczony mięsistymi wargami. Warga na dolnej szczęce składa się z trzech płatów, z których środkowy jest całkowicie przyrośnięty do podbródka. Szczęka górna może się wysuwać. Na górnej wardze są dwie pary wąsików. Krótsze znajdują się na końcu pyska, dłuższe w kącikach ust. Płetwy grzbietowa i odbytowa mają krótkie podstawy, stanowiące średnio odpowiednio 13 i 8% długości ciała. Płetwa grzbietowa jest wysoka i wyraźnie wcięta na tylnej krawędzi. Ostatni twardy promień tej płetwy jest pogrubiony i zaopatrzony prawie na całej długości w dwa szeregi ząbków. Płetwy parzyste i odbytowa są zaokrąglone na tylnej krawędzi. Płetwa ogonowa jest mocno wcięta. Górny płat tej płetwy jest dłuższy (19,9-25,6%długości ciała ) i zaostrzony, dolny natomiast jest krótszy (16,3-23,2%długości ciała) i raczej zaokrąglony. Ciało brzany poza głową pokryte jest regularnymi szeregami łusek średniej wielkości. Na łuskach szczególnie w przedniej części ciała widać wyraźne prążki od 1 do 3, powstałe ze sfałdowania naskórka. Linia boczna dobrze widoczna, pełna. Ubarwienie Grzbiet i płetwa grzbietowa są zielonkawo-szare. Boki ciała są jaśniejsze, od jasnozłocistych u młodych osobników do srebrzystych u starszych, przechodzące w prawie białe na brzuchu. Płetwy parzyste, odbytowa i dolny płat płetwy ogonowej, mają kolor pomarańczowo- czerwony. Młodsze ryby mają na płetwie grzbietowej i ogonowej liczne, drobne, ciemne plamki. Pokarm Głównym pokarmem brzany są bezkręgowce wchodzące w skład fauny dennej: larwy owadów wodnych, muchówek Chironomidae i Tipulidae, chruścików Trichoptera, jętek Ephemeroptera, widelnic Plecoptera, skorupiaki, głównie kiełże Gammaridae, skąposzczety i mięczaki. W pokarmie brzany z Wisły w rejonie Warszawy (Pliszka i in. 1951) larwy owadów stanowiły ponad 21%, skorupiaki ponad 3%. Natomiast takie odpadki, jak: nasiona zbóż, pestki owoców, chrząstki, kości, kawałki papieru stanowiły 35,5% pokarmu. W miejscach tarlisk ryb brzana wyjada jaja innych gatunków. Na nurcie, gdzie najchętniej przebywa, brzana wyjada organizmy i różnego rodzaju szczątki niesione przez wodę. Głównym pokarmem brzany w rzece Tisza na Węgrzech były larwy Chironomida,. które stanowiły od 32 do 41% pokarmu oraz larwy jętek i chruścików 19-26% (SzitoiGyóre 1995). Wzrost Brzana jest rybą dużych rozmiarów. Najstarsze brzany odłowione w środkowym biegu Wisły miały 13 lat, średnio ponad 50 cm długości ciała i 1,8 kg masy (Rolik i Rembiszewski 1987). Najmniejsze ryby odłowione z rzeki Tisza na Węgrzech były w wieku 1+ i miały 80 mm długości oraz masę 7 g. Największe natomiast z odłowionych w wieku 8+ miały długość 57 cm i masę 2,6 kg . Obliczone hipotetyczne rozmiary, jakie mogą osiągnąć osobniki tego gatunku, wynoszą: długość ponad 80 cm, masa ponad 7,4 kg (Szito i Gyóre 1995). W Czechach odłowiono osobniki o długości całkowitej 72-84 cm i masie ciała ponad 5,5 kg (Penaz 1995). Przyrost długości i masy ciała brzany największy jest w pierwszym roku życia i wynosi odpowiednio 7-10 cm i 7-12 g. W następnych latach przyrosty są mniejsze i wynoszą w zależności od akwenu od 3 do 5 cm rocznie. Samice żyją o 4-5 lat dłużej niż samce. Wśród ryb młodszych przeważają liczbowo samce, średnio przypada od 1,5 do 3 na jedną samicę. Wśród ryb średniego wieku i starszych przeważają samice (Penaz 1997b). Karaś Ciało karasia pospolitego jest bocznie spłaszczone, zazwyczaj silnie wygrzbiecone. Jego grubość ciała (laco) stanowi najczęściej 31,5-44,5% wysokości ciała (Sl,H), która przy przeciętnych warunkach pokarmowych mieści się w długości ciała (Sl:H) 1,8-2,2 razy (43-56% S/). Spotyka się jednak osobniki o mniejszym wygrzbieceniu. U ryb zaliczanych do formy humilis stosunek długości ciała do wysokości (Sl:H) waha się od 2,4 do 3,0. Na terenie Niemiec najmniejsza wysokość ciała (h) stanowiła 24,5% długości (S f), a największa (H) 55,9% (Libosvarsky 1964), zaś średnie wartości dla poszczególnych populacji wahały się od 36,2 do 51,4%. Banarescu (1964) podał, że stosunek ten u formy humilin zawarty jest w granicach 30,3-36,0%. Linia naboczna zbliżona jest kształtem do prostej, a często zwłaszcza u formy humilis - nie dochodzi do końca ciała lub jest przerywana. Głowa karasia nie jest duża, a jej długość Ic stanowi 24,3-31,0% długości ciała. Szerokość głowy mieści się w długości około 3 razy. Szczęka dolna jest najczęściej ostro skierowana ku górze, a otwór gębowy usytuowany na końcu głowy. Długość pyska (prO) stanowi 24,0-32,6% długości głowy. Wąsików brak. Średnica (O) oka zajmuje 18,4-26,0% długości głowy. Krótka płetwa ogonowa w sposób liniowy (naturalny) przedłuża ciało. Jest, podobnie jak pozostałe płetwy, zaokrąglona na końcach. Stanowi przeciętnie (IC) 15,7-21,4%, a minimalnie 15,0-19,1% długości ciała. Ubarwienie Ciało karasia pospolitego posiada kolor złoto-miedziany. Na grzbiecie jest ciemniejsze. Brzuch jest jasnozłoty. Karaś określany jako forma humilis posiada często ubarwienie ciemnoczerwone. U podstawy płetwy ogonowej przez całe życie występują ciemne plamy. Płetwy zwłaszcza grzbietowa i ogonowa, posiadają odcień czerwony. Intensywność barw ulega zmianom w zależności od zmian warunków środowiska. Pokarm Karaś pospolity jest rybą wszystkożerną (Uspenskaja 1953), którą Zawisza i Ciepielewski (1973) zakwalifikowali do bentosożerców. Skład jego pokarmu zmienia się jednak wraz ze wzrostem oraz uwarunkowaniami sezonowymi. W przewodach pokarmowych młodych ryb w pokarmie dominują wrotki i skorupiaki planktonowe. Plankton może być jednak również zjadany przez starsze ryby. Niektóre z nich w lecie stają się nawet typowymi planktonofagami (Novosel'ceva i Novose'cev 1972). Główną rolę w pokarmie odgrywają wioślarki Daphnia cristata - 42,3%, Chydorm sphaericus - 12,1%, Bosmina longiroslris 4,5%, Leptodora kindti - 5,0%. Cychpidae stanowią 14,2%. bentos 20,5% masy. w tym Nematodae - Chironomidae -7,6 i Ostracoda l ,4%. W przewodach niektórych ryb 75% masy pokarmu zajmowały sinice. Osobniki starsze odżywiają się głównie larwami takich owadów, jak ochotki i jętki oraz mięczaki. Obok pokarmu zwierzęcego karaś pospolity spożywa na ogół znaczną ilość roślin wraz ze znajdującą się na nich fauną naroślinną. Udział roślin w pokarmie wzrasta wraz z wielkością ryb (Paszkowski i in. 1989). W przewodach starszych osobników występuje również delrytus oraz młode ryby różnych gatunków. W okresie zimy karaś pospolity prawie nie pobiera pokarmu. Najbardziej intensywnie żeruje w miesiącach letnich (VI VIII), odżywiając się niemal przez całą dobę. Wówczas pokarm jest najbardziej urozmaicony. Na wiosnę i w jesieni przeważają w nim organizmy zwierzęce. Szlauer (1971) podała, że karaś pospolity najbardziej efektywnie wyjada je w nocy. Są to przede wszystkim wioślarki oraz larwy jętek i wodopójki. Wzrost Tempo wzrostu karasia pospolitego jest silnie zróżnicowane. Wiąże się to zarówno z warunkami środowiska, jak i liczebnością ryb (Nikolskij 1963). Stwierdzono, że w zbiornikach o mniejszym zagęszczeniu ryb karasie rosną szybciej (Hamrin 1979; Holopainen i Pitkanen 1985). Danych obrazujących tempo przyrastania jest stosunkowo duża. Można na ich podstawie stwierdzić, że ryba ta rośnie stosunkowo wolno. W wieku 4 lat w warunkach naturalnych w Polsce ma długość mieszczącą się w zakresie 6,4-15,1 cm i masę 9-150 g. W stawach, gdzie zagęszczenie ryb, a tym samym konkurencja pokarmowa są na ogól mniejsze niż w zbiornikach naturalnych, karaś osiąga w tym samym wieku od 15,5 do 25,8 cm (Sl) i masę od 320 do 402 g. W warunkach Europy Środkowej osobniki o długości większej od 30 cm i masie l kg spotyka się bardzo rzadko. W jeziorze Skopy w dziesiątym roku życia karaś osiągał długość 11 cm (Białokoz 1977), a w jeziorze Przerwanki rozmiar taki miał już w trzecim roku życia. Znany jest powszechnie fakt szybszego wzrostu karasia pospolitego w rejonach o wyższej temperaturze. Na północnej granicy występowania rośnie on dużo wolniej (Silin 1983). Karłowata forma karasia pospolitego charakteryzuje się zdecydowanie mniejszymi przyrostami. Białokoz (1977) wskazał, że w wieku 6 lat osiągał on długość 8,1 cm Sl 1 maksymalną masę 16 g (tab. 49). W zbiorniku o charakterze bagiennym usytuowanym w okolicy Olsztyna w wieku 7 lat osobniki należące do tej formy miały długość 8,6-8,8 cm (.S'/) (Szczerbowski i in. 1997). Leszcz Ciało leszcza jest silnie wygrzbiecone i bocznic ścieśnione. Linia krawędzi grzbietowej ciała za głową łagodnie wznosi się w górę aż do początku płetwy D (nic tworzy garbu). Łuski schodzą się na krawędzi, pozostawiając pośrodku pasek skóry. Głowa krótka (ic około 23% 57), otwór gębowy mały, pół dolny, pysk tępo zaokrąglony. Linia boczna lekkim tukiem wygina się na stronę brzuszną. Trzon ogonowy krótki, jego długość (lpc) stanowi około 14% Sl. Płetwa ogonowa głęboko wcięta; dolny płat tej płetwy jest dłuższy od górnego. Płetwa grzbietowa jest krótka, płetwa odbytowa długa. Przed płetwą analną do płetwy brzusznej ciągnie się kil. Płetwy brzuszne są osadzone w położeniu brzusznym. Promienie płetwy piersiowej sięgają do nasady płetwy brzusznej. Promienie płetwy brzusznej dochodzą do nasady odbytowej. Ubarwienie Ubarwienie u leszcza w młodym wieku jest srebrzystoszare, a w starszym przechodzi w złotawobrunatne lub szare. Grzbiet ciemny brunatny do czarnego. Płetwy piersiowe szare z odcieniem niebieskim, w starszym wieku ciemnieją, stają się później czarne. U podstawy płetw u ryb zaraz po wyjęciu z wody widoczne jest pomarańczowe zabarwienie. Pokarm Struktura pokarmu leszcza zmienia się w zależności od wieku, pory dnia i roku, zasobności pokarmowej zbiornika wodnego. O pokarmie decyduje również wrażliwość sensoryczna gatunku, budowa układu pokarmowego, a szczególnie aparatu pobierającego, odcedzającego i rozdrabniającego pokarm. Leszcz należy (Krotschal i Junger 1988) do ryb z wysokorozwiniętymi chemicznymi, akustycznymi i optycznymi centrami, zaznaczonymi w budowie mózgu. Odznacza się również względnie dużym zagęszczeniem kubków smakowych na gardle, płetwach piersiowych, a szczególnie brzusznych, średnio na przedniej części głowy, które odgrywają dużą rolę w zlokalizowaniu pokarmu (Gomahr i in. 1988). Na podstawie sposobu pobierania pokarmu Sibbing (1991) zalicza leszcza do słabo zasysającego, łykającego, selekcjonującego wielkość pokarmu za pomocą sita skrzelowego, zlepiającego cząstki pokarmu fakultatywnego filtratora. Według tego autora moment ataku leszcza jest mało ekspansywny o słabym przyspieszeniu przy chwytaniu pokarmu. Według innych autorów (Karzinkin 1955; Vasnecov 1948; Boguckaja 1981; Brabrand 1984) duża wysuwalność górnej szczęki pozwala leszczowi na poszukiwanie pokarmu w stosunkowo głębokich miękkich osadach dennych. Dorosły leszcz ma różne okresy aktywności w ciągu dnia, które uzależnione są dostępem światła i temperaturą wody (porą dnia i roku), wielkością zjedzonej porcji i składem pokarmu. Większość autorów uważa (Niebolesina 1962, 1965; Kogan 1963; Uxtahekov 1979; Wielgosz i in, 1995), że żerowanie rozpoczyna się w godzinach porannych i trwa do zachodu słońca, a więc zależy od światła. Starsze roczniki leszcza z mniejszą intensywnością żerują również w późniejszej porze dnia (Łaskar 1948; Niebolesina 1962, 1965; Kogan 1967). W okresie lata leszcz może mieć kilka szczytów aktywności w ciągu dnia (Kogan 1967; Panasenko 1972; Lukjanova 1981; Wielgosz i in. 1995). Pokarm składający się z mięczaków wywołuje szybkie nasycenie, a następnie przerwę w żerowaniu. W przypadku niedoboru pokarmu leszcz żeruje równie intensywnie cały dzień (Niebolesina 1962). Doświadczalnie w temperaturze wód 21,7 określono dzienną wielkość spożycia dla narybku leszcza w wieku 16 do 48 dni. Wynosi ona od 35 do 103% masy ciała, w wieku 1+ zmniejsza się do 38-5,7% (19 22°C, Karzinkin 1955; Zieltnikova 1964; Kogan 1965). U dorosłego leszcza w strukturze taksonomicznej pokarmu przeważają owady - larwy Chironomidae. skorupiaki Cmstacea, skąposzczety i mięczaki Mollusca. Modyfikacja struktury taksonomicznej pokarmu populacji leszcza wyrażona jest czynnikami środowiska, kształtuje zagęszczenie ofiar i strukturą bazy pokarmowej. Wielu autorów uważa, że leszcz do długości 20-25 cm Sl odżywia się przede wszystkim zooplanktonem, wśród których Cladocera i Copepoda stanowić mogą 81 do 100% masy (Kogan 1958; Niebolesina 1965; Haberman 1974; Zakora 1976; Adamek i in. 1984; Martyniak i in. 1985; Lammens 1984; Wielgosz 1989; Wielgosz i Tadajewska 1988; Tadajewska 1993). Udział larw Chironomidae, w tym przede wszystkim Orlocładinae, Chironominae, Tanypedinae, może stanowić 100%, a najczęściej 30 do 70% masy pobieranego pokarmu (Kogan 1963; Zadoroźnaja 1977; Krzlova i Panasenko 1977; Wielgosz i Tadajewska 1988; Wielgosz 1989; Giles i in. 1991; Terlecki i in. 1993; Tadajewska 1993). W przypadku braku obfitości pokarmu preferowanego, jakim są larwy Chironomidae, leszcz może reagować okolicznościowo zmianą pokarmu i zwiększyć udział skąposzczetów Oligochaeta (Wielgosz i Tadajewska 1988; Wielgosz 1989). Podobną sytuację dyktuje aktualne zagęszczenie zooplanktonu. Udział Oligochaeta (Tubificidae, Enchytroidae) w pokarmie jest trudny do ustalenia, gdyż są one łatwostraw-ne (do l god/.iny po konsumpcji, Galinisky i Nikitin 1972 za Wielgoszem 1989) i w próbach znajdują się jedynie ich fragmenty, najczęściej szczeci. Dlatego do określania udziału Oligochaeta (Milbrank 1975) wykorzystywane są występujące w przewodzie pokarmowym pasożyty Caryophyllaeus laticeps. Mięczaki Mollusca ze względu na skorupę pokrywającą ciało są pokarmem trudno dostępnym i trudno strawnym. Według Sappo (1976) ryby mogą zjadać ciało Unidae i Dreissenidae, gdy muszle ich po obumarciu są otwarte. Być może duża masa mięczaków w pokarmie leszcza ze zbiorników zaporowych jest wynikiem znacznego zamulenia dna i obumierania mięczaków. Udział mięczaków w pokarmie stanowić może do 88% masy pokarmu starszego leszcza (Pliszka 1956; Marciak 1974; Stolarek 1985; Adamek i in. 1987; Martyniak i in. 1985, 1987; Giles i in. 1991). Larwy owadów Trichoptera i Odonata odgrywają znaczną rolę w pokarmie leszcza w zbiornikach zaporowych i rzekach (do 68,3% masy pokarmu, Prejs 1973; Terlecki i in. 1977; Martyniak i in. 1985). W pokarmie leszcza są spotykane również fragmenty roślin (Diatomu i Algae) i detritus, którego jest szczególnie dużo latem w populacjach jeziornych. Dzienne racje pokarmowe leszcza określone zostały na 0,65-6,8% masy ciała (Nicbolesina 1965, 1968; Zadorożnaja 1977ab; Bakanov i Striśnikova 1979; Lukianova 1981). Ewakuacja pokarmu przez układ pokarmowy trwa 2-6 godzin (Kogan 1967; Krasnopier 1989) i jest zależna od temperatury wody, wieku ryby, względnego napełnienia i rodzaju pokarmu. Tempo ewakuacji jest wyższe u leszcza niż krąpia, a nawet płoci (Person 1982; Wielgosz i in. 1984). Wzrost Wzrost długości i masy ciała leszcza określony został dla wielu populacji. Leszcze najszybciej rosną do momentu osiągnięcia dojrzałości płciowej, później wzrost jest coraz wolniejszy (Zawisza 1953). Tempo wzrostu populacji leszcza w różnych latach życia zależy od rodzaju zbiornika, typu limnologicznego i zagęszczenia populacji. Wzrost leszcza na terenie Polski według Marciak (1974) jest różny w poszczególnych typach limnologicznych jezior. W jeziorach amezotroficznych jest opóźniony w okresie młodocianym. a przyspieszony w najstarszych grupach wieku w stosunku do średniego wzrostu na terenie Polski. W jeziorach stawowych, płytkich, wzrost w okresie młodocianym jest szybszy, zaś w starszych grupach wieku powolniejszy od średniego wzrostu określonego dla wód Polski. Intensywność wzrostu długości i masy ciała zmienia się w cyklu rocznym. Według Wojno (l 964) leszcze młodociane przyrastają na długość od wiosny do jesieni. Najintensywniejszy wzrost długości i masy ciała następuje w okresie letnim. Starsze leszcze największe przyrosty osiągają dopiero pod koniec sezonu wegetacyjnego, bowiem wcześniej wyrównują ubytki ciała powstałe po założeniu jaj i spermy w miejscach rozrodu. Leszcz w zbiornikach wodnych Polski osiągają długość ciała od 70 do 80 cm oraz masę od 5 do 6 kg . Okoń Ciało okonia jest umiarkowanie wydłużone, nieznacznie spłaszczone. Wysokość ciała (H) mieści się w długości (Ic) od 3 do 4,5 razy, przeciętnie stanowiąc 26,5% Sl. Boczna długość głowy (/c) stanowi 28%, a długość trzonu ogonowego 24% długości ciała (Sl) (Pokrovskij 1951). Otwór gębowy końcowy, przecięcie ust sięga do średnicy oka. Jama gębowa uzębiona. Zęby są drobne, szczecinkowate, położone w szerokich pasmach na kościach przed-szczękowych, żuchwie i kościach podniebiennych (Svetovidov 1963). Kości pokrywowe zakończone jednym kolcem; u większych osobników znajdują się często dwa kolce. Dolna i tylna krawędź kości przed-pokrywowej drobno ząbkowana. Dolna ma ząbki dobrze widoczne w przeciwieństwie do tylnej, na której są one drobniejsze i bardziej miękkie. U ryb większych ząbki są wyraźnie widoczne na całej krawędzi kości przed pokrywowej (Pokrovskij 1951). Podwójna płetwa grzbietowa zajmuje prawie całą partię grzbietu, zaczynając na wysokości kolca kości pokrywowej, a kończąc na nasadzie trzonu ogona. Pierwsza płetwa grzbietowa składa się wyłącznie z ostro zakończonych kłujących promieni twardych i jest wyższa oraz zdecydowanie dłuższa od drugiej. Druga płetwa grzbietowa składa się głównie z promieni miękkich. Obie leżą blisko siebie, często połączone cienką błonką. Płetwy brzuszne umiejscowione są za płetwami piersiowymi (położenie piersiowe) na wysokości pierwszego promienia płetwy grzbietowej. Mają one podobną długość i są zaokrąglone. Płetwa ogonowa jest z umiarkowanie głębokim wcięciem. Całe ciało pokrywa łuska ktenoidalna, mocno osadzona w skórze. Na głowie pokrywa łuskowa słabo rozwinięta, znajduje się najczęściej tylko na kościach ciemieniowych. Na kości pokrywowej z reguły nie schodzi poniżej osi kolca, natomiast na kości pod pokrywowej obecna. Wyrostki filtracyjne są lekko zaostrzone. U dużych osobników nierzadko mają kształt buławkowaty. Skrajne wyrostki mają kształt pagórków często uzbrojonych w kolce. Ubarwienie Grzbiet jest ciemny, prawie czarny z zielonkawym odcieniem, boki ciała jaśniejsze, stalowo-zielone, brzuch biały lub sino-biały. Na bokach ciała znajduje się od 6 do 8 ciemnych smug, schodzących z grzbietu aż na boki. Pierwsza płetwa grzbietowa szara z czarną obwódką na górnej krawędzi. Wzdłuż kolców, zwłaszcza pierwszych, ciągną się często ciemne smugi. Na końcu płetwy czarna nieregularna plama. Druga płetwa grzbietowa tego samego koloru, tylko bez czarnej obwódki i plamki na końcu. Płetwy piersiowe szarozielone, przezroczyste. Płetwy brzuszne, piersiowe i ogonowa, a przede wszystkim jej część dolna i górna karminowo-czerwone. Tęczówka oka jest żółta, niekiedy pigmentowana, z ciemną obwódką. Spotyka się okonie tzw. przybrzeżne, mające jaśniejszą barwę ciała z oliwkowo-żółtym odcieniem. Pokarm Skład pokarmu różnych populacji okonia zwykle nie jest podobny. Zależy od specyfiki zbiornika, składu gatunkowego oraz dostępności bytującej w nim fauny bezkręgowej i ryb. Zależnie od aktywności organizmów (ofiar) jest on zróżnicowany w okresie całego roku. Okoń uważany jest za rybę, która w odżywianiu przystosowuje się do każdej okoliczności, a skład jego pokarmu jest określany przez zasobność potencjalnych ofiar (Rask 1986; MacLean i Magnuson 1977; Knight iin. 1984;Terleckiiin. 1990). Narybek okonia z jezior okolic Węgorzowa (Leszczyński 1963a) odżywia się w literału, bądź też w peczerwca w pokarmie narybku o długości ciała (Sl) od 10 do 12 mm główny składnik stanowiły wioślarki, Bosmina sp. i widłonogi. Bosmina sp. występowała we wszystkich żołądkach i stanowiła 64,5% udziału liczbowego, natomiast widłonogi występowały u połowy narybku i stanowiły 28,4%. Oprócz tego w małych ilościach wystąpiły wioślarki, Daphnia sp. i Leptodora kindlii oraz larwy ochotkowatych. Odsetek żołądków, w których znajdowały się te trzy składniki, wynosił od 5 do 25%. Na początku lipca narybek o długości od 29 do 40 mm odżywiał się głównie widłonogami, które w udziale liczbowym stanowiły 80,6%, a w częstości występowania 34,5%. Udział liczbowy wioślarek Leptodora kindlii oraz larw Chaoborus sp. byt skromny, bo wynosił 10,5 oraz 8,2%, ale stwierdzono je w żołądkach przeszło połowy narybku. Sporadycznie wystąpiły poczwarki muchówek Diptera oraz wioślarki Daphnia sp. i Bosmina sp. W jeziorze Tajty (Pliszka, Dziekońska 1953b) narybek o długości ciała od 21 do 31 mm odżywiał się niemal samymi widłonogami z rodziny Cyclopidae. Stanowiły one 95% i były zjadane przez cały narybek. W pokarmie wystąpiły również wioślarki: Alonella exigna i Chydorus sphaericus. Pokarm osobników, których długość ciała wynosi od 32 do 48 mm, jest zbliżony swoim składem do pokarmu większych i dojrzałych okoni, nie odżywiających się jednak jeszcze rybami. Składa się on przede wszystkim z larw jętek, stanowiących 38% udziału wagowego i 75% częstości występowania, oraz dużych skorupiaków planktonowych Acropcrus harpae, Diaphano-soma sp. i kietży Gammarus. Mają one jednak nieznaczny udział wagowy, a procent zjadających je okoni wynosi od 16 do 48. Pokarm narybku okonia jest najbardziej urozmaicony w porównaniu z pokarmem narybku innych gatunków występujących w tym jeziorze, krąpia, płoci, wzdręgi, uklei, różanki i kiełbia. W przybrzeżnej strefie Zbiornika Zegrzyńskiego udział Daphnidae, Copepoda czy larw Chirono-midae w pokarmie powiązany jest z zagęszczeniem różnych potencjalnych ofiar i wzajemną ich proporcją w środowisku, jak również z zagęszczeniem samego narybku okonia oraz występujących razem z nim innych gatunków: uklei, kiełbia, ciernika, narybku płoci i leszcza (Terlecki 1993). Pokarm dorosłego okonia stanowią zarówno organizmy bezkręgowe, jak i ryby. Fauna bezkręgowa dominuje u okoni mniejszych rozmiarów. Przeciętnie przy długości ciała 15 cm okoń zaczyna przechodzić na odżywianie się rybami, które u dużych osobników stają się dominantem lub ich wyłącznym pokarmem (Antosiak 1963a; Bączkowski 1965; Terlecki 1987c; Martyniak 1993). Z bezkręgowców najchętniej zjadane są wioślarki. widłonogi, poczwarki i larwy ochotkowatych, larwy jętek, ważek, chruścików, pluskwiaków różnoskrzydłych, skąposzczety, ośliczki, kiełże oraz Neomysis vulgaris. W pokarmie narybku z Jeziora Legińskiego (Białek 1965) w okresie letnim dominują larwy ochotkowatych, wioślarki i widłonogi Copepoda. Pozostałe składniki pokarmu, jak ośliczka, Asellusaąuaticus, larwy chruścików i innych owadów wodnych, małżoraczki Ostracoda, wodopójki Hydra-carina, występują raczej sporadycznie. We wrześniu w pokarmie zmniejsza się ilość larw ochotkowatych. a zwiększa się udział większych od nich larw jętek. W jeziorze Jeziorak w roku 1973 (Gospodarek 1974) narybek o długości ciała (S!) do 25 mm odżywiał się prawie wyłącznie wioślarkami, natomiast pokarm narybku o długości ciała od 25 do 35 mm składał się w równych ilościach z wioślarek i widłonogów. Poza tym sporadycznie pojawiał się Chaoborus sp. W jeziorze Jeziorak w roku 1975 (Murawska 1977) w połowie od pory roku: jazgarz, krąp, leszcz, stynka, ukleja, wzdręga, ciernik, kiełb, a nawet żaby. Okoń wywiera presję głównie na drobne ryby, a zwłaszcza na narybek. Charakterystyczny jest dla tego gatunku silny kanibalizm. W okresie rozrodu ryb karpiowatych oraz siei i sielawy, okoń, zwłaszcza mniejszy, odżywia się ich jajami, zjadając je nawet w dość znacznych ilościach. W jeziorze Harsz (Pliszka 1953c) w żołądkach poszczególnych okoni znajdowało się do 150 jaj sielawy, a w Zbiorniku Włocławskim (Terlecki 1987c) w maju ikra ryb stanowiła 78% liczby stwierdzonych ofiar. W Zalewie Wiślanym (Filuk, Żmudziński 1965) skład pokarmu okonia poniżej 20 cm długości był inny niż w jeziorach. Odżywiał się on ogólnie dostępnymi skorupiakami wyższymi (pancerzowce) - Neomysis vulgaris. Połowę pokarmu dużego okonia stanowił ciernik, a resztę stynka i jazgarz. W rzekach okoń odżywia się, podobnie jak w jeziorach. W pokarmie okoni w potoku Trzebiocha, dopływ Wdy (Sakowicz 1961 a), w okresie wiosny, lata i zimy dominowała fauna bezkręgowa, a na jesieni stanowiła ona połowę jego treści, występując pół na pół z rybami. Wśród ryb w lecie i w zimie, jako samodzielny składnik występował ciernik, a jesienią kiełb. Na wiosnę obok ciernika znaleziono troć, płoć i ukleję oraz jaja ryb karpiowatych, które stanowiły połowę treści pokarmu (bez uwzględnienia fauny bezkręgowej). W Wiśle (Horosze-wicz 1964), na odcinku od ujścia Sanu do ujścia Mątawy, z ryb okoń zjadał głównie płoć, kiełbia i ukleję (w czasie jej tarła) oraz w mniejszych ilościach jazgarza, świnkę, krąpia. Oprócz tych gatunków w pokarmie można było spotkać: leszcza, jelca, klenia, jaźia, bolenia, okonia, sandacza i certę. W pokarmie drobniejszych okoni występowały larwy ochotkowatych, stanowiące powyżej 26% udziału liczbowego, a u większych znaczny procent stanowiły raki. Uważa się, że w wodach bogatych w bezkręgowce i ryby w miarę rozwoju osobniczego okoń zmienia swój pokarm z zooplanktonu na bentos, a następnie na ryby. Niemniej jednak wśród populacji okonia występowanie związków między rozmiarami ciała a strukturą pokarmu jest szeroko zróżnicowane. W jeziorach z okolic Węgorzewa (Antosiak 1963) okoń o rozmiarach od 15 cm staje się zdeklarowanym rybożercą, podczas gdy w Zbiorniku Włocławskim (Terlecki 1987c) w momencie zdecydowanego powiększenia się zasobów larw CMronomidae staje się bentofagiem, podobnie jak w Zbiorniku Ust-Kamieniogorskim (Bogdanova 1959), gdzie larwy te były podstawą odżywiania się. W Zbiorniku Zegrzyńskim (Terlecki i in. 1990), w zależności od zasobności miejsc żerowania w potencjalne ofiary, pokarm okoni od 10 do 33 cm Sl był zdominowany przez larwy i poczwarki Chironomidae lub raka pręgowanego. W jeziorze Windermere (Craig 1978) w pokarmie okonia, niezależnie od jego rozmiarów, przeważały larwy Chironomidae, a plankton i ośliczka były ważnymi składnikami, zwłaszcza zimą. W Zalewie Wiślanym (Filuk i Żmudziński 1965) okoń poniżej 20 cm długości ciała odżywiał się ogólnie skorupiakiem Neomysis wlgaris. Wzdłuż brzegów północnego Bałtyku (Rask 1986) okoń o długości ciała poniżej 10 cm może być rybożerny, podczas gdy w norweskim jeziorze Gjokwant (Rask 1986) duże okonie (20 cm) byty jeszcze w przeważającej mierze planktonożerne. Również w Zbiorniku Bautzen (Kopkę i in. 1988) główny pokarm okonia o rozmiarach 15- 20 cm stanowiły bezkręgowce - Daphnia sp. oraz larwy owadów wodnych. Wzrost Wzrost okonia jest zależny od warunków środowiska, w jakich żyje populacja. Szybkość wzrostu często nie jest jednakowa we wszystkich latach kalendarzowych, a w niektórych zbiornikach nie jest też równomierna dla poszczególnych osobników. W roku 1954 w Jeziorze Arklickim i w jeziorze Oświn wystąpiły długotrwałe deficyty tlenowe (przyducha). Analiza tempa wzrostu przeprowadzona przez Żuromską (1961) wykazała, że przyrosty długości ciała w latach od 1955 do 1957 były wyższe niż w roku 1954, a wzrost okoni urodzonych w roku przyduchy był bardzo wysoki. U starszych ryb duże przyrosty zaznaczały się dopiero w następnym roku po przydusze (w roku 1955). W jeziorach ubogich, śródleśnych, dystroficznych zaznacza się dość duże zróżnicowanie wzrostu poszczególnych osobników. W tego typu jeziorach populacjom okonia z reguły nie towarzyszą populacje innych gatunków ryb. Okonie z tych populacji nie mają odpowiedniej bazy pokarmowej, co uwidacznia się w niższym i nieustabilizowanym tempie wzrostu (Zawisza 1961; Żuromską 1961). Poza skrajnymi przypadkami brak jednak zależności między szybkością wzrostu a typem limnologicznego jeziora. W zasadzie nigdy nie wchodzi w rachubę powiązanie wzrostu z jednym określonym czynnikiem. Decydującą rolę spełnia tu raczej cały ich zespół (Żuromską 1961). Cechą charaktery- , styczną dla okonia jest duży przyrost długości ciała w pierwszym roku życia, znacznie większy niż w późniejszych latach. Moment przejścia na odżywianie się rybami, mniej więcej przy 15 cm długości ciała (ST), zaznacza się przyspieszeniem tempa wzrostu. Jednak z wiekiem wielkość przyrostów maleje. Z drapieżnym trybem życia związane jest też znaczne zróżnicowanie wzrostu osobniczego dużych okoni (Zawisza i in. 1961). , Samce i samice rosną podobnie (Włoszczyński 1967b). Narybek okonia przyrasta najszybciej od lipca do i września. We wrześniu wzrost masy ciała jest już wolniejszy (Białek, 1965). Pierścienie roczne na łuskach i kości pokrywowej wg Włoszczyńskicgo (1967a) zakładają się przypuszczalnie przed wiosną albo w okresie wczesnej wiosny (w kwietniu), natomiast wg Zawiszy (1961) zakładają się one w okresie od maja do czerwca (jezioro Bimbinek na Pojezierzu Mazurskim). Płoć Tułów płoci, uformowany na kształt ścieśnionego z boków wrzeciona, jest umiarkowanie wysoki, otoczony krótkimi, regularnie rozmieszczonymi płetwami, z których ogonowa ma głębokie wycięcie. Na niedużej głowie znajdują się znacznych rozmiarów oczy i mały otwór gębowy, usytuowany prawie poziomo w położeniu końcowym. Wygięta ku dołowi linia naboczna biegnie nieco poniżej środka bocznej płaszczyzny tułowia. Gatunek charakteryzuje się wyjątkowo szerokim zakresem zmienności kształtu.. Liagina (1984) wykazała, że przyczyną zróżnicowania cech morfologicznych jest nierównomierny wzrost różnych części ciała w zmiennych warunkach troficznych. Niektóre formy płoci są bardzo podobne do wzdręgi, od której można je odróżnić na podstawie budowy otworu gębowego (tylko nieznacznie skośny), położenia płetwy D względem y (początek D nad nasadą V) i wyglądu krawędzi brzucha za płetwami K (zaokrąglona). Ubarwienie Grzbiet płoci jest ciemny, w różnych odcieniach barwy szarej na brązowym lub zielonkawym tle, czasem połyskujący niebieskawo. Srebrzyste boki przechodzą w białawy spód ciała. W ciemnoszarych płetwach: grzbietowej i ogonowej znaczy się domieszka czerwieni, a pozostałe płetwy są czerwone lub czerwono-pomarańczowe. Czerwona jest także tęczówka oka - cała lub w górnej połowie. Podobnie jak kształt ciała, barwa również podlega znacznej zmienności ekologicznej. Pokarm Pierwszym pokarmem, na którym rozpoczynają pobierać larwy jest plankton roślinny i drobne formy planktonu zwierzęcego: wrotki, mniejsze wioślarki i widłonogi (Popova 1964). Narybek o długości 3-4 cm zjada już większe wioślarki, larwy owadów ochotkowatych, nitkowate zielenice i detrytus. Terlecki (1993) zwraca uwagę na przystosowawcze znaczenie szerokiego spektrum pokarmowego; zdolność wykorzystywania składników alternatywnych (okrzemki, detrytus) pozwala młodocianym płociom zachować siedliska w warunkach silnej konkurencji lub przy okresowym niedostatku pokarmu zwierzęcego. To spostrzeżenie odnosi się też do starszych ryb, które wobec okresowego ograniczenia zasobów pokarmu zjadają znaczną ilość makrofitów, stanowiących niekiedy 90% masy wypełniającej przewody pokarmowe (Prejs i Jackowska 1978). Jak zauważyli Hofer i Niederholzer (l980), system trawienny płoci nie jest przystosowany do przyswajania wyłącznie roślinnej substancji, toteż znaczną część przechodzi przez przewód pokarmowy nie wykorzystana. W konsekwencji pokarm roślinny musi być zjadany w znacznie większej ilości niż zwierzęcy a przyswajane są tylko te komórki, które zostały mechanicznie naruszone przez aparat zębów gardłowych. Prowadzi to do selektywności, polegającej na preferowaniu roślin (lub ich części) o delikatniejszej strukturze. W warunkach naturalnych płocie zjadają chętnie Elodea canadensis, Characea, Ceratophyllum demcrsum Lemna trisulca, Potamogeton pectinatus i P. berthold; ale ignorują P. lucens (Prejs i Jackowska 1978; Horppi-la 1994). Na zalanych obszarach zbiorników zaporowych potrafią się żywić nawet makrofitami lądowym (Paschalski 1958). Po osiągnięciu długości około 15 cm otwór płoci staje się dość duży, a zęby gardłowe dość aby mogła się żywić mięczakami. U osobników dłuższych niż 20 cm są one głównym pokarmem tam, gdzie występują w odpowiednim zagęszczeniu. Są to przedstawiciele rodzajów Valvała, Bythinia, Pisidium, Vivipirus, ale najważniejszą rolę odgrywa Dreissena polymorpha. W jeziorach bardzo zeutrofizowanych, obfitujących w plankton, płocie o średnich rozmiarach i duże okresowo (zwłaszcza latem) zmieniają siedlisko i wy pływają w strefę otwartej wody; by żywić się wioślarkami i widłonogami (Niederholzer i Hofer 1980; Horppi-la 1994). Żerowanie odbywa się w ciągu dnia. Szczygliński (1987) we Włocławskim Zbiorniku Zaporowym pomiędzy północą a godziną trzecią odnotowała puste przewody pokarmowe, a największe ich wypełnienie było 2 godziny po wschodzie słońca. Wielgosz i in. (1995) opisują jeden szczyt żeru w niższej temperaturze (12,5°C, a dwa w wyższej (19,5°C), z tym że w drugim przypadku rano intensywniej żerowały młodsze płocie, po południu: - starsze. Również sezonowy cykl żerowania wiąże sit ściśle z temperaturą. Białokoz (1997) badając płoć z jeziora Dargiń ustalił, że w grudniu, w temperaturze 4,2°C pokarm zalegał w przewodach pokarmowych 74 godziny, w sierpniu (26,7°C) tylko 7 godzin. Oszacowane dla tych miesięcy dobowe racje pokarmowe (o mieszanym pokarmie z przewagą roślinnego) wyniosły odpowiednio 28 i 267% i masy ciała. Ten sam autor wyznaczył zależność między racją dobową (Rd) a temperaturą za pomocą równania In Rd - 0,239 t- 0,217 i określił roczne spożycie pokarmu liczbą 1400% masy ciała oraz obliczył, że około 8,7% energii zawartej w pokarmie organizm ryb zużywa na przyrost tkanek ciała. Wzrost Tempo wzrostu płoci jest bardzo zróżnicowane. Przyczyny takiego zróżnicowania rozważało wielu badaczy, Karpińska-Waluś (1961); Kempe (1962); Wilkońska (1975, 1977, 1988); Ponton i Gerdeaux (1987); Kasjanov i in. (1995). W większości tych prac zwraca się uwagę na trzy czynniki: długość okresu wegetacyjnego, temperaturę wody i jakość pokarmu. Pierwszy różnicuje tempo wzrostu według położenia geograficznego (im dalej na północ, tym przeciętne tempo wzrostu wolniejsze) oraz (mniej wyraźnie) według głębokości zbiornika: w głębszych jeziorach woda później się nagrzewa i później zaczyna się żer. Stymulujący wpływ temperatury zaznacza się zwłaszcza w zbiornikach podgrzewanych spływem wód pochłodniczych, w których tempo wzrostu uległo przyspieszeniu po rozpoczęciu zrzutów (przykład: Jezioro Licheńskie). W wielu przypadkach decydujące znaczenie ma jakość pokarmu. Wolniej rosną populacje wykorzystujące głównie pokarm roślinny, szybciej odżywiające się pokarmem mieszanym (roślinnym i zwierzęcym), najszybciej te, które mają dostęp do bogatych zasobów mięczaków. Nie tylko tempo wzrostu charakteryzuje poszczególne populacje, ale także jego typ. Karpińska-Waluś (1961) wyróżnia 3 typy: równomierny, zmienny o tendencji spadkowej (zmniejszanie się przyrostów z wiekiem), zmienny o tendencji zmiennej (przyrosty zmniejszają się, potem rosną i znów zmniejszają z upływem lat). Trzeci typ wiąże się ze zmianami warunków troficznych. Wilkońska (1975) drugi typ wiąże z wolniejszym tempem wzrostu, lecz dane z wód estuariowych Odry (Załachowski i Krzykawska 1995; Załachowski i in. 1997) tego nie potwierdzają. Samce rosną na ogół wolniej od samic (Skóra 1964a i b; Załachowski i Krzykawska 1995), a także krócej żyją. Schultz (1996) podaje, że w warunkach dużej presji drapieżców śmiertelność samców była prawie 3-krotnie większa niż samic. Ta różnica sprawia, że w młodszych grupach wieku samce zwykle liczebnie przeważają, a w starszych proporcja się zmienia na korzyść samic. Płocie dożywają zazwyczaj 12-15 lat, zdarzają się jednak osobniki 17- i 18-letnie półmetrowej długości, ważące nawet 1,5 kg . Sandacz Ciało sandacza jest wydłużone, z boków niezbyt spłaszczone. Głowa stanowi średnio 29% długości ciała (Sl). Wieczko skrzelowe jest całkowicie lub częściowo pokryte drobną łuską ktenoidalną. Tylny i dolny brzeg kości przed pokrywowej drobno piłkowany. Kość szczękowa sięga poza tylną krawędź oka. Na szczękach, lemieszu i kościach podniebiennych znajdują się ustawione szeregowo drobne zęby. Na kościach zębowych i kościach przed szczękowych znajdują się duże, stożkowe "kły". Największa wysokość ciała (H) stanowi około 22% długości ciała (Sl). Trzon ogonowy wynosi 24% (Sl). Na grzbiecie, tuż za głową znajdują się dwie płetwy grzbietowe. Pierwsza składa się wyłącznie z kolczastych, ostro zakończonych promieni twardych, a druga, przede wszystkim z promieni miękkich. Obie są od siebie oddalone nieznacznie. Razem zajmują prawie cały tułów i znaczną część partii ogonowej. Długość podstawy płetwy D stanowi około 54% długości ciała (Sl). Parzyste płetwy brzuszne znajdują się w okolicach płetw piersiowych (piersiopłetwe). Płetwy piersiowe zaokrąglone, w zasadzie takiej samej długości co płetwy brzuszne. Ubarwienie Sandacz ma grzbiet ciemny, zielonawo-szary, stopniowo jaśniejący w partiach bocznych. Boki jego mają barwę stalową, często ze złocisto-zielonym połyskiem. Na tym tle odcina się od 8 do 12 ciemnych, poprzecznych smug. Strona brzuszna jest jasno-biaława. Na płetwach grzbietowych i ogonowej znajdują się szeregi ciemnych, smugowatych plamek. Płetwy piersiowe, brzuszne i odbytowa są jasne, bez plam (Korycki 1976). Pokarm Skład pokarmu sandacza, zarówno narybku jak i ryb dorosłych, nie jest jednakowy dla wszystkich populacji z różnych zbiorników wodnych. Jest on specyficzny dla danego środowiska, zależny od składu gatunkowego bytującej w nim fauny bezkręgowej (głównie zooplanktonu) oraz jeziorze Jeziorak (Nagięć 1966b) w pokarmie narybku sandacza o długości ciała do około 30 mm głównymi składnikami są przedstawiciele zooplanktonu: Leptodora kindlii, Mesocydops leuckani, Daplmia cuculata oraz, w niewielkiej ilości, Chaoborus sp. Najczęściej występuje Leptodora kindlii. W pokarmie narybku o długości ciała od 15 do 35 mm (Gospodarek 1974) kształtowała się ona w granicach od 80,6 do 96,0%. Wysoka wartość częstości występowania sugeruje pewną wybiórczość narybku w stosunku do tej wioślarki. W jeziorze Czarna Kuta (Czeczol 1971) narybek o przeciętnej długości ciała 18,6 mm odżywiał się takimi organizmami, jak: Eudiaptomus graciloides, który stanowił 41,5% udziału liczbowego; Daphnia cuculala - 26,7%; Daphnia longispina 11,9%; Leplodora kindtii - 1,4%; Chaoborus spheńcus - 1,6%. Na uwagę zasługuje obecność w pokarmie Eudiaplomus graciloides, zaliczanego do najlepszych pływaków wśród widłonogów. Jest on uważany za najtrudniej łowny gatunek wśród pospolicie występujących skorupiaków. Skorupiak ten w populacji zooplanktonu stanowił liczbowo 8,2%. Występuje więc pewna wybiórczość w stosunku do tego gatunku. Narybek o długości ciała od 30 do 80 mm w jeziorze Jeziorak (Nagięć 1966b) pobiera pokarm mieszany. Głównymi składnikami są larwy i poczwarki Chaoborus flavicans, larwy Chironomidae, Leptodora kindtii oraz młodociane stadia ryb. W przewodach pokarmowych narybku sandacza z jezior badanych przez Nagięć (1966) najczęściej występowały takie organizmy bezkręgowe, jak; Leptodora kindtii, Daphnia cuculata, Mesocydops sp., larwy i poczwarki Chaoborus flavi-cans, Chydoridae, Bosmina sp., larwy Chironomidae, a także w niewielkich ilościach Daphnia longispina, Ceriodaphnia quadrangula, Diaphanosoma brachyurum, Eucydops sp., Megacydops sp., Eudiaptomus sp. oraz Oligochaeta i larwy Ephemeropteru. Narybek sandacza odżywia się wyłącznie formami dorosłymi skorupiaków, w pokarmie brak było form naupilarnych (Nagięć 1966b; Czeczot 1971). W Zalewie Wiślanym (Filuk 1955) głównymi składnikami pokarmowymi narybku o długości od 4 do 11 cm był Neomysis mlgaris oraz stynka, przy czym skorupiakami odżywiało się 95% narybku, a stynka 5%. W jednym przewodzie pokarmowym znajdowało się od l do 3 sztuk stynki, natomiast ilość skorupiaków wahała się w granicach od l do 16 sztuk. W Zalewie Szczecińskim (Wiktor 1954) młodzież sandacza odżywiała się głównie Neomysis vulgaris. Narybek sandacza cechuje pewna zmienność składu pokarmu i intensywność odżywiania się także w zależności od pory dnia i nocy. W jeziorze Czarna Kuta (Czeczot 1971) w czerwcu w godzinach rannych dominowały widłonogi, a w popołudniowych wioślarki. W godzinach nocnych (godz. 22-00) liczba wioślarek wyraźnie spadała, natomiast wzrastała widłonogów. Pod koniec lipca w godzinach rannych dominantem była Daphnia longispina. Żerowanie narybku jest intensywne całą dobę, ale najwięcej pokarmu znajdowało się w żołądkach we wczesnych godzinach rannych oraz popołudniowych. Moment przejścia narybku sandacza na drapieżnictwo jest różny w różnych zbiornikach i latach. Lepiej rosnący narybek przechodzi na drapieżnictwo wcześniej od gorzej rosnącego. W jeziorze Sarąg najmniejszy sandacz, w którego przewodzie pokarmowym znajdowała się ryba, miał długość ciała zaledwie 21,8 mm, a w jeziorze Jeziorak (Nagięć 1966b) - 25,3 mm . W jeziorze Czarna Kuta (Nagięć 1966b) w przewodach pokarmowych narybku o długości ciała od 30,5 do 40,4 mm nie spotkano natomiast ani jednej ryby. W Zalewie Wiślanym (Filuk 1955) i Szczecińskim (Wiktor 1954) najmniejszy sandacz, u którego w przewodzie pokarmowym spotkano stynkę miał 5,5 cm długości całkowitej, a połknięta stynka miała 3 cm . Sposób odżywiania się narybku sandacza w zalewach jest zależny w dużej mierze od przebiegu rozrodu tego gatunku oraz tempa wzrostu narybku stynki. Jeżeli z tych czy innych względów tarło jego będzie opóźnione bądź też jest zbyt przewlekłe w czasie, to później wylęgły narybek nie jest w stanie odżywiać się względnie dużą już w tym okresie stynka (Wiktor 1954). W jeziorach, zbiornikach zaporowych i rzekach Polski dorosły sandacz odżywia się głównie; okoniem, płocią, leszczem, jazgarzem, kiełbiem, sandaczem oraz ukleją, wzdręgą karpiem, zarówno rybami dorosłymi jak i narybkiem (Szypuła 1964; Martyniak 1975; Terlecki 1990a; Terlecki i in. 1990). W odżywianiu sandacza występuje wyraźna sezonowość, w wyniku której w różnych porach roku presji drapieżnika podlegają coraz to inne gatunki ryb. Wiosną sandacze wywierają presję na populacje tarłowe płoci. Latem dużej presji podlega młodzież okonia i płoci (jezioro Jeziorak i Omulew) oraz sandacza i leszcza (jezioro Wielimie). Na jesieni głównym pokarmem była płoć (jezioro Jeziorak i Omulew) oraz leszcz (jezioro Wielimie). W zimie sandacz zjadał głównie płoć (jezioro Jeziorak) (Martyniak 1975). W pokarmie sandacza w Zbiorniku Zegrzyńskim (Terlecki i in. 1990) dominował jazgarz, dorosła płoć i okoń oraz narybek tych gatunków, natomiast w Zbiorniku Włocławskim (Terlecki 1990a) - jazgarz, kiełb, a u sandaczy powyżej 30 cm Sl również leszcz i płoć. W naszych zalewach morskich dorosły sandacz odżywia się głównie stynka. Występuje ona w 37 do 90% wszystkich przebadanych żołądków (Wiktor 1954; Kraczkiewicz 1969a; Filuk 1962). W Zalewie Wiślanym (Filuk 1962) w pokarmie występuje również śledź i jazgarz - 14,8 i 13,6% częstości występowania oraz narybek sandacza - 7,9% częstości występowania, a także w niewielkich ilościach płoć, krąp i leszcz. W Zalewie Szczecińskim płoć, ukleja, okoń i jazgarz nie mają w pokarmie żadnego znaczenia (Wiktor 1954; Kraczkiewicz 1969a). W Zalewie Wiślanym stynka była zjadana głównie w miesiącach wiosennych i jesienno-zimowych. W miesiącach letnich (VII, VIII) podstawowym pokarmem był jazgarz. Śledź występował tylko w kwietniu oraz w niewielkich ilościach w maju. Własny narybek jest atakowany głównie w miesiącach jesienno-zimowych. W Zalewie Szczecińskim przy zbyt malej liczebności stynki sandacz atakował narybek jazgarza i innych gatunków ryb. W rzekach sandacz ma najbardziej urozmaicony pokarm. W Wiśle na odcinku od ujścia Sanu do ujścia Narwi (Horoszewicz 1964) żerował na populacjach: świnki, kiełbia, płoci, krąpia, jazgarza, leszcza, jelca i klenia. Poza tymi gatunkami w żołądkach można znaleźć: jazia. sandacza, bolenia, wzdręgę, certę i brzanę. Sandacz w miarę swojego wzrostu pobiera coraz to większe ryby, jednak wzrost rozmiarów ryb -ofiar w stosunku do rozmiarów drapieżnika jest niewielki. W jeziorach Jeziorak, Omulew i Wielimie (Martyniak 1975) średni rozmiar ryb -ofiar wahał się w granicach od 3,8 do 11,4 cm . W Zbiorniku Włocławskim (Terlecki 1990a) długość ryb -ofiar (jazgarz, kiełb, leszcz, płoć) była istotnie związana z rozmiarami zjadających je sandaczy. Sandacze o długości ciała od 15 do 65 cm Sl zjadały przeciętnie ryby coraz większe, a ich rozmiary wahały się od 2 do 15 cm Sl. Liczba ryb znajdująca się w żołądku zależna jest od ich gatunku i wielkości oraz od pory roku. Maksymalna liczba ofiar może dochodzić nawet do 40 sztuk, gdy zjadane są ryby niewielkich rozmiarów (narybek), w granicach od 3 do 5 cm długości ciała (Martyniak 1975). Najczęściej jednak w żołądku znajduje się od l do 5 sztuk ryb -ofiar (Szypuła 1966a; Martyniak 1975; Terlecki 1990a). Intensywność żerowania sandacza jest największa w miesiącach letnich - wraz ze spadkiem temperatury wody maleje (Martyniak 1975). Intensywność żerowania trzyletniego sandacza w jeziorze Jeziorak (Nagięć 1973) w lipcu i sierpniu jest podobna, wyrażona racją dobową wynosi 37,8 i 38,4 g. Jest to okres najwyższej konsumpcji. Współczynnik pokarmowy spożywanego przez sandacza pokarmu wahał się od 1,4 do 16,8 i średnio wynosił 8,4 (Martyniak 1975). Sandacz żeruje w strefie pelagicznej jezior. W Zalewie Wiślanym w okresie rozrodu nie przerywa żerowania (Filuk 1962). Wzrost Tempo wzrostu długości i masy ciała sandacza jest uzależnione od warunków środowiska. Szczególnie czuły jest na nie sandacz grupy wiekowej 0+. Istnieje zależność między temperaturą wody a wzrostem narybku, wyrażająca się lepszym tempem wzrostu przy wyższej temperaturze wody (Nagięć 1966). Wiąże się z nią istnienie odpowiednio dużej liczebnie populacji zooplanktonu. Rozpoczynający aktywne żerowanie wylęg ma wtedy odpowiednią ilość pokarmu zabezpieczającą dobry wzrost. W Zalewie Wiślanym wzrost narybku związany jest z wahaniami liczebności populacji stynki, jego głównego pokarmu. W latach o słabym wzroście obserwowano znacznie mniejszą liczebność populacji tej ryby (Filuk 1967). Na tempo wzrostu rzutuje także moment przejścia narybku na odżywianie się rybami. Populacje sandacza wcześniej przechodzące na drapieżnictwo wykazują lepszy przeciętny wzrost długości ciała niż populacje dłużej odżywiające się fauną bezkręgową (Nagięć 1966a). W Zalewie Wiślanym i Zalewie Szczecińskim w pewnych latach zachodzi sytuacja, w której z powodu późnego lub zbyt przewlekłego tarła wylęgły narybek sandacza jest stosunkowo mały i ma ograniczone możliwości odżywiania się narybkiem stynki, ponieważ stynka jest już w tym okresie względnie duża i wychodzi spod jego presji. Konsekwencją tych układów jest gorszy, niż w innych latach, wzrost długości i masy sandacza (Wiktor 1954; Kraczkiewicz 1969a). Według Szczerbowskiego (1977) całkowita długość ciała sandacza w pierwszym roku życia waha się w granicach od 16,0 do 22,2 cm, a w szóstym od 61,0 do 65,1 cm . Nagięć (1961) badając tempo wzrostu populacji sandacza z 12 jezior, u większości z nich stwierdziła brak różnic w rodzaju i szybkości wzrostu, mimo zróżnicowania limnologicznego jezior. Brak jest też wyraźnych i ukierunkowanych różnic w szybkości przyrastania długości ciała w zależności od określonego roku kalendarzowego oraz liczebności populacji. Największe przyrosty sandacz osiąga w pierwszym roku życia. W drugim roku są one zdecydowanie mniejsze i różnica między przyrostem pierwszego a drugiego roku jest duża. W następnych latach spadek przyrostów jest niewielki. Okres najintensywniejszego wzrostu przypada na lipiec i sierpień oraz połowę września. W jeziorach podgrzanych sandacz ma intensywne przyrosty również w okresie jesienno-zimowym. W Jeziorze Licheńskim przyrost od l października do końca marca roku następnego wyniósł średnio około 100% przyrostu letniego (Zamojska 1971). Szczupak Ciało szczupaka jest podłużne i nieznacznie ścieśnione. Linie grzbietu i brzucha biegną równolegle. Duża głowa w kształcie klina, z przodu spłaszczona, zajmuje około 30% długości ciała. Rozcięcie paszczy sięga poza przednią krawędź stosunkowo dużych oczu, osadzonych wysoko pośrodku głowy. Płetwy piersiowe znajdują się u dołu, zaraz poza pokrywami skrzelowymi, brzuszne pośrodku tułowia, a grzbietowa, cofnięta daleko nad odbytową, tworzy wraz z nią i niezbyt głęboko wyciętą płetwą ogonową mocną płaszczyznę oporu w tylnej części ciała. Linia naboczna przebiega pośrodku tułowia od górnej krawędzi pokryw skrzelowych do nasady płetwy ogonowej. Ubarwienie U młodych osobników na zielonkawym tle tułowia rysują się wyraźnie jasne poprzeczne pręgi. Z wiekiem pręgi przekształcają się w owalne lub podłużne piętna o zabarwieniu żółtawym, czasem niemal białym. Tło ciemnieje, w części grzbietowej niemal do czerni, na bokach do odcieni zielonkawo- lub niebieskawo-szarych. Brzuch pozostaje jasny. Na źółto-brunatnych płetwach, zawierających też nieco czerwieni, znaczą się rzędy ciemniejszych cętek. Ton ubarwienia dostosowuje się do rodzaju środowiska. W Ameryce opisano też mutanty o ubarwieniu tak jasnym, że plamki na bokach przestają być widoczne (Lawler 1960). Również w Europie zdarzają się okazy odbiegające od powszechnego typu (Raat 1988). Pokarm Larwy zaczynają pobierać pokarm przed zresorbowaniem woreczka żółtkowego. Początkowo żywią się drobnymi, potem coraz większymi formami planktonu (małżoraczki, młodociane i dorosłe widłonogi, wioślarki), a następnie larwami owadów (ochotkowatych, jętek) i larwami innych ryb. Gotowość polowania na larwy ryb pojawia się już po 2 tygodniach życia i wiąże z uformowaniem żołądka. Szczupaki mają wtedy długość około 18 mm . W środkowej Europie ofiarami padają przeważnie larwy płoci ze względu na zbieżność tarlisk obu gatunków i odpowiednią synchronizację czasu rozrodu. Kanibalizm, zagrażający larwom hodowanym w wylęgarniach i stawach, w warunkach naturalnych zdarza się tylko sporadycznie (Franklin i Smith 1963; Wilkońska i Żuromska 1967a; Załachowski 1970). Przybiera on na intensywności tam gdzie zróżnicowanie tempa wzrostu wywołuje bimodalny rozkład długości. Przyczyną tego zróżnicowania może być z jednej strony heterogeniczność środowiska, z drugiej - odmienna u poszczególnych osobników aktywność i skuteczność ataków na ofiary (Giles i in. 1986). Intensywność żeru u larw wzrasta od godzin porannych do wieczora, w nocy zaś słabnie (Pyka 1993). Pokarm pobrany do pustego żołądka jest ewakuowany w ciągu 2 godzin w temperaturze 17°C, przy wypełnionym żołądku trwa to 4- 5 godzin. Szacunki ilości zjadanego pokarmu dają rozbieżne wyniki. W warunkach eksperymentalnych larwy o długości 18-22 mm zjadały w ciągu doby tyle, ile ważyły lub więcej (Karzinkin 1955), albo tylko 10-20% swej masy. Pyka (1993) w warunkach naturalnych określił rację dobową na 8,1%. Dorosłe szczupaki są obligatoryjnymi drapieżcami. Zjadają ryby rozmaitych gatunków (według stopnia dostępności) oraz sporadycznie inne kręgowce wodne. Na ofiarę wyczekują w bezruchu, a postrzeżoną atakują znienacka i pochwyciwszy obracają głową ku przełykowi. W jeziorach środkowej Europy najczęściej bywa zjadana płoć, następnie okoń (Antosiak 1963; Załachowski 1965). W rzekach ofiarami padają też ryby z rodziny łososiowatych (Mann 1982). Coble (1973) zauważył, że wygląd i zewnętrzne cechy ofiar nie stanowią dla szczupaków kryterium wyboru. Potwierdzili to Bia-łokoz i Krzywosz (1979) dodając, że nawet ograniczenie zdolności ruchu ofiary (przez amputację płetw) nie prowokuje drapieżców. O wybiórczości decyduje natomiast przyzwyczajenie do danego gatunku ofiary. Przy wystarczającej obfitości pokarmu liczba przypadków kanibalizmu nie przekracza 1-2% (Frost 1954; Lawler 1965). Intensywność żerowania zależy od warunków świetlnych i temperatury. Największą aktywność szczupaki wykazują przy oświetleniu rzędu l luksa (Dobler 1977). Potwierdziły to telemetryczne badania w jeziorach Kanady (Mackay i Craig 1983, za Raatem 1988). O zmierzchu i o świcie skuteczność polowania wzrasta wskutek osłabionej o tej porze czujności ofiar. Wpływ temperatury zaznacza się w cyklu rocznym. Białkoz (1997) wykazał, że w jeziorze Dgał Wielki w lutym w temperaturze 2,5°C pokarm w żołądkach dorosłych szczupaków zalegał ponad 400 godzin, podczas gdy w sierpniu przy 21,8°C tylko 48 godzin. Racje dobowe wynosiły odpowiednio 1,5-1,9 i 8,2 8,8% masy ciała. Autor ten zależność racji dobowej (Rd) od temperatury opisał równaniem: In Rd = 0,882 In i 0,08. Zbliżone wyniki uzyskał Diana (1979) w jeziorze św. Anny w Kanadzie. Zimą czas pomiędzy posiłkami wynosił tam średnio 25 dób, latem 2,8 doby, a racja dobowa (wyrażona w kilokaloriach na kg masy drapieżcy) odpowiednio 0,4-0,9 i 11,4-17,4. Wyższe wartości w tych przedziałach odnoszą się do samic, które zjadały znacznie więcej niż samce, zwłaszcza w ciągu 3 miesięcy po rozrodzie. Wzrost Tempo wzrostu w rzekach jest wolniejsze niż w jeziorach, a w zbiornikach zaporowych może być szybsze. Wyraźny jest wpływ rejonizacji geograficznej: na dalekiej północy (Kanada) szczupaki kończące l0 rok życia nie osiągają jeszcze długości pięcioletnich w Polsce. Za to dożywają tam wieku nawet 20 lat. Samice z reguły rosną szybciej niż samce. Diana (1995) wykazał, że osiągają to pobierając więcej pokarmu. Na ich większą intensywność żerowania wskazuje zarówno analiza zawartości żołądków, jak i bilans energetyczny, w którym ilość energii zużytej na wytwarzanie materiału rozrodczego jest około 20-krotnie większa niż u samców. Mimo to (według Diany) wydajność przemiany energii pokarmu na ekwiwalent energetyczny przyrostu ciała jest u ryb obu płci zbliżony (odpowiednio 5-8 i 7-10% u samic i samców). Nieco wyższe wskaźniki przemiany na wzrost (11,6-18,9%) uzyskał Bialokoz (1997), stosując - w odniesieniu do szczupaków obu płci, lecz o różnej wielkości metodę Yinberga do szacowania ilości pobieranego pokarmu (przy zastosowaniu alternatywnej metody Bajkova wydajność wzrastała nawet 19-21%). Najszybciej rosną szczupaki w pierwszym roku życia, ponieważ wtedy aż 40% energii pokarmu wbudowuje się w tkanki (Diana 1995). Z wiekiem tempo wzrostu maleje, ale dzięki swej długowieczności niektóre osobniki dziś jeszcze dorastają do 125 cm i około 25 kg . Znaleziska paleoichtiologiczne podnoszą maksymalne wymiary do 163 cm Sl i 182 cm 77(Tsepkin 1986).

Kalendarz wędkarski brań zwykle bazuje na fazach księżyca. Zależności między intensywnością żerowania ryb a aktualną fazą księżyca odkrył belgijski wędkarz - A. Foucher. Te bardziej zaawansowane mogą zawierać dodatkowe informacje, takie jak godziny wschodu i zachodu słońca, czas tarła czy wcześniej wspomniane warunki

W Bałtyku występuje wiele gatunków ryb. Wiele z nich jemy na co dzień, lecz wartych spróbowania jest znacznie więcej. Ryby bałtyckie niestety ciężko kupić w marketach. Nawet popularny łosoś najczęściej pochodzi z hodowli norweskich, choć nasz bałtycki jest o wiele smaczniejszy. Jeśli zależy nam na rybie prosto z kutra, to należy wstać wcześnie rano i udać się na przystań rybacką. Tam dostaniemy świeżą rybę, którą na miejscu wypatroszą nam rybacy. Potem wystarczy ją doprawić, wrzucić na patelnię lub na grilla i rozkoszować się morską ucztą. Podczas pobytu nad Bałtykiem polecamy rybną do zapoznania się z rybami bałtyckimi i także innymi, które oferowane są w miejscowych smażalniach i występujące w wodach Bałtyku:Śledź bałtycki (18-24 cm). Mięso miękkie, tłuste, wyrazisty smak, dość we wschodniej części Morza Bałtyckiego. Śledź bałtycki jest skarlałą formą śledzia oceanicznego, jest przy tym od niego znacznie mniej tłusty. Doskonale smakuje z pataleni, a także (16 cm). Mięso ścisłe, soczyste, o dość wyrazistym tłuszczu w mięsie tej ryby to tylko 12%, jest źródłem różnych witamin i mikroelementów.. Szprot jest to mała ryba z rodziny śledziowatych. Wyglądem przypomina młodego śledzia. Cechą szczególną tej ryby jest szorstka krawędź brzucha. Ciało szprota pokryte jest srebrnymi łuskami, które są niebieskawe na (30-90 cm). Mięso białe, soczyste, delikatne, o łagodnym, słodkawym smaku, mało długość ciała dorsza żyjącego w Bałtyku wynosi od 30 cm do 70 cm. Dorsz bałtycki występuje w rejonach od Cieśnin Duńskich do Zatoki Botnickiej. Dorsz wytrzymuje różny stopień zasolenia wody. Jednak istnieją obszary w Bałtyku, na przykład Zatoka Botnicka, w których z powodu niskiego zasolenia dorsz nie występuje. Młode dorsze występują w płytkich, przybrzeżnych wodach, a osobniki dorosłe przebywają na otwartym morzu. Najczęściej dorsz przebywa na głębokości 220 metrów, ale czasem schodzi nawet na głębokość 600 (60-100 cm). Mięso suche, o łagodnym w Oceanie Atlantyckim i w morzach przyległych (Morze Śródziemne, Północne, Bałtyckie i Czarne). U nas belony można spotkać w płytkich wodach przybrzeżnych Bałtyku oraz otwartym morzu. belona ma ciało bardzo mocno wydłużone w kształcie strzały, okrągłe w przekroju. Linia boczna wyraźna przebiegająca wzdłuż brzucha, głowa podłużna z paszczą w kształcie dziobu wyposażoną w rzędy zębów. Jej grzbiet jest ciemnoniebieski, bądź ciemnozielony, boki srebrne, bardzo lśniące, brzuch zdecydowanie biały z żółtym połyskiem. Belona to typowy drapieżnik polujący blisko powierzchni wody na ławice cierników, śledzi i szprotów oraz drobne zwierzęta (płastuga) (25-30 cm). Mięso białe, soczyste, o łagodnym to ryba bałtycka, która w ciągu dnia jest zakopana w piachy, a żeruje intensywnie po zmroku. Flądry odżywiają się najczęściej ikrą ryb, małżami i owadami. Flądry charakteryzują się asymetryczną budową ciała. Dorosłe ryby bardzo dużo czasu przebywają na dnie morza. Poruszają się na lewym boku, a ich prawe oko jest przemieszczone na lewą stronę (90-100 cm). Mięso białe, delikatny głównie w polskiej części Bałtyku. Ciało tej ryby jest prawie koliste. Ubarwienie ciała jest zależne od podłoża. Turbot osiąga różne rozmiary, zależnie od warunków środowiskowych. W Bałtyku znajdują się okazy, które dorastają nawet do około 50 cm długości. Metrowy turbot osiąga wagę nawet do 18 kg. Populacja bałtycka jest dojrzała już w trzecim roku życia. Turboty zjadają głównie małe cm). Mięso białe, delikatne, tłuste, łatwo odchodzące od nielicznych kształtem przypimina śledzia, zazwyczaj jest nieco mniej smukła. Głowa mała, o spiczastym, często nawet wyciągniętym w kształcie nosa pysku. Łuski większe niż u łososiowatych, linia boczna pełna. Wąsko wycięty otwór gębowy sięga do przedniej krawędzi oka. Boki i brzuch białe lub srebrzyście (40-70 cm). Należy do najszlachetniejszych ryb o bardzo delikatnym smaku. Jej mięso jest białe, chude, jędrne, łatwo oddziela się od do 70 cm długości i maksymalnie 3 kg masy. Charakteryzuje się płaskim, owalnym kształtem ciała z oczami po tej samej stronie tułowia. Płetwa grzbietowa rozpoczyna się tuż za głową i sięga nasady ogona. Strona grzbietowa szarobrązowa do czerwonawobrązowej z dużymi, ciemnymi, nieregularnie rozmieszczonymi cętkami. Żeruje nocą zjadając bezkręgowce, a czasem małe (50-200 cm). To ryba luksusowa, o wybornym białym, delikatnym, jędrnym i soczystym mięsie, Węgorz prawie nie ma ości, jest jednak tłusta i osobniki wędrują z wód słodkich do morza. Na bytowanie wybiera miejsca ciepłe i obficie porośnięte, o dnie mulistym, aczkolwiek spotyka się go także w wartkich rzekach o dnie kamienistym. Żyje przy dnie. Zimę spędza zagrzebany w mule. Przed osiągnięciem dojrzałości płciowej żyją w wodach śródlądowych – samice w głębi lądu, samce w zasięgu wód słonawych. Samica osiąga nawet do 200 cm długości i wagę do 9 kg. Samce są mniejsze od samic i osiągają długość do 60 (65-150 cm). Mięso ścisłe, tłuste, soczyste, pomarańczowo-różowe, wyrazisty smak, małoościsteWystępuje w północnej części Atlantyku, w rzekach Ameryki Północnej, w Europie od Portugalii po Morze Białe, Północne i Bałtyk. Dorasta do 150 cm długości i 24 kg masy ciała. Według ustnych przekazów łososie z populacji drawskiej (zwane również królewskimi) osiągały 150 cm i aż 46 kg masy. Łuski drobne, mocno osadzone. Linia boczna dobrze widoczna. Na linii grzbietu występuje mała, czerwono-szara płetwa tłuszczowa. Głowa z wielką i silnie uzębioną paszczą. Podczas tarła samce zmieniają ubarwienie na czerwonawe, a żuchwa przybiera kształt haka. Młode mają na bokach ciemne i czerwone plamki. Osobniki dorosłe mają nieregularne czarne plamy na górnej połowie ciała. Łosoś jest rybą (30-50 cm). Mięso białe i chude, dość we wszystkich wodach słodkich w Polsce (w rzekach, jeziorach i stawach, z wyjątkiem gór), także w wodach przybrzeżnych krótkie, wysoko wygrzbiecone, bocznie ścieśnione, w wodach ubogich w pokarm bardziej wysmukłe. Głowa krótka, szczęka nieco wysunięta przed mały, końcowo położony otwór gębowy. Grzbiet ciemnobrązowy lub szaroczarny z niebieskawym lub zielonkawym połyskiem, boki jasnosrebrzyste, brzuch biały. Płetwa grzbietowa i ogonowa są szare z czerwonawym odcieniem. Płetwy piersiowe najdłuższymi promieniami sięgają nasad płetw brzusznych, inne płetwy czerwonawe. Tęczówka oka czerwona. Zjada zarówno pokarm roślinny jak i (40-150cm) - Mięso: białe, jędrne, chude, suche i to ryba słodkowodna, występująca w Bałtyku przy ujściach rzek. Osiąga długość do 1,5 m i masę do około 10 kg. Okazy ponad 15–20 kg są rzadkie. Notowany rekord masy wynosił 35 kg. Ciało szczupaka pospolitego jest spłaszczone, opływowe. Głowa wydłużona, ze zwężającymi się szczękami i bardzo szerokim spłaszczonym pyskiem. Zęby szczupaka na żuchwie są skierowane do środka i bardzo ostre, szczęka jest ich pozbawiona. Ponadto liczne zęby występują na kości podniebiennej, kościach międzyszczękowych, lemieszu, kości gnykowej oraz łukach skrzelowych. Łuski są dosyć małe, owalne, mocno osadzone w skórze. Linia boczna dobrze rozwinięta, często poprzerywana, posiada dwa lub trzy rozgałęzienia wzdłuż boków. Na głowie znajdują się liczne jamki zmysłowe. Płetwy grzbietowa i odbytowa są przesunięte mocno do tyłu i położone blisko siebie. Ubarwienie zmienne w zależności od warunków środowiska. Jest świetnie przystosowany do życia wodnego drapieżnika, normalnie nie jest aktywnym myśliwym, choć zalicza się do najbardziej drapieżnych ryby bałtyckie: ostrobok, witlinek, kur diabeł, węgorzyca, ostropłetwiec, tasza, dobijak, tobiasz, babka, dennik, wężynka, krąp i ciernikRyby niebałtyckie, powszechnie dostępne w sklepach, restauracjach i smażalniach:Morszczuk (60 cm). Mięso miękkie, białe, delikatny smak, mało Wschodni Ocean Atlantycki, szelf kontynentalny na głębokościach od 70 do 1000 m, Morze Śródziemne oraz wzdłuż południowych wybrzeży Morza (30-60 cm). To niezbyt oścista ryba o chudym, białym, delikatnym, smacznym to atunek ryby z rodziny dorszowatych. Występuje w północnych morzach Pacyfiku. Ma duże znaczenie w rybołówstwie, zwłaszcza koreańskim i japońskim. Jest jedną z najważniejszych ryb konsumpcyjnych – corocznie odławia się ponad 3 miliony ton mintaja alaskańskiego, z łowisk rozciągających się na Pacyfiku, od Alaski po północną (60-120 cm). Mięso ścisłe, białe, tłuste, o delikatnym smaku, średnio w wodach północnego Atlantyku i Pacyfiku. Największy przedstawiciel (60cm). Mięso białe, jędrne, chude mięso z niedużą ilością w Europie w oraz Azji. Aklimatyzowany na Irlandii i w Australii. Występuje zarówno w wodach płynących jak i stojących a także w słonawych wodach przybrzeżnych. Młodsze osobniki często tworzą ławice, starsze żyją w niewielkich grupach bądź samotnie. Osiąga 60 cm długości i masę ciała do 4 kg. Ciało wysokie, bocznie spłaszczone. Pokrywy skrzelowe zakończone ostrymi kolcami, a ich górna krawędź jest ząbkowana. Otwór gębowy duży, przedni, tylna krawędź szczęki sięga do (70-130cm). Mięso białe, delikatne, jędrne, soczyste, niezbyt tłuste i prawie bez w Europie od dorzecza Renu i Rodanu po Morze Kaspijskie oraz południową Anglię. Brak go w północnej Skandynawii, północnej Rosji oraz na półwyspach Apenińskim i Bałkańskim. Występuje w jeziorach, zbiornikach zaporowych, średnich i dużych nizinnych rzekach, wyrobiskach oraz w płytkich wodach przybrzeżnych Bałtyku. Preferuje głębokie, mętne wody o twardym, piaszczystym, żwirowatym bądź gliniastym dnie. Jest wrażliwy na niedobór tlenu. Osiąga długość do 130 cm i masę ciała do 15 kg. Ciało wydłużone, lekko bocznie spłaszczone. Oczy duże, opalizujące, świecące w ciemnościach. Płetwy grzbietowe dość daleko oddalone od siebie.

Karp jest również bogaty w kolagen, który wpływa na kondycję skóry, włosów i paznokci. Sprawdź też, czy śledź jest zdrowy. Zagrożenia związane ze spożywaniem karpia . Czy karp jest zdrowy dla wszystkich? Warto mieć świadomość, że karp może być źródłem rtęci, zwłaszcza w przypadku łowienia ryb w zanieczyszczonych wodach.

Ryba słodkowodna, należąca do rodziny karpiowatych. W hodowli, a także w wodach otwartych spotykanych jest kilka form fenotypowych: pełnonołuska (nie jest ona sazanem), lustrzeń (karp królewski), karp bezłuski oraz bogato ubarwione karpie koi. Tradycyjną formą sprzedaży karpi w Polsce jest przedświąteczna sprzedaż karpi żywych (karp jest rybą stosunkowo dobrze znoszącą okresowy brak natlenionej wody). Obecnie coraz większa sprzedaż przypada na formy przetworzone: karpie całe chłodzone, karpie patroszone. dzwonki, płaty, filety oraz filety bez ości (nacinane). Karpie są też wędzone (zazwyczaj w formie dzwonków), a także używane do produkcji wyrobów garmażeryjnych i konserw. Mięso ma charakterystyczny, przyjemny aromat i nieco słodkawy posmak, jest dość tłuste i ościste (zwłaszcza w części ogonowej). Karp może być pieczony ( w soli), smażony (także w głębokim tłuszczu do formy faworków lub chipsów), grillowany, duszony w czerwonym winie, jest podstawą zup rybnych (w tym węgierskiej halaszle). Pełnił ważną rolę w kuchni Żydów aszkenazyjskich na ziemiach polskich. Hodowla karpi uznawana jest za pro-ekologiczną i przyjazną środowisku, głównie na sprawą: dużego udziału w diecie naturalnego pokarmu rozwijającego się w stawie, dokarmiania zbóżami, niskiego stopnia intensywności produkcji. Stawy ziemne pełnią istotną rolę w zachowaniu bioróżnorodności i retencji wody. Mięso karpi jest tłuste. Białko jest lekkostrawne. Karp jest wartościowym źródłem fosforu i witaminy B12.

Szczupak jest rybą drapieżną, żarłoczną i wszystkożerną, która odżywia się mniejszymi rybkami, a także polując na żaby, płazy, a nawet owady. Odpowiednia przynęta imitująca naturalne pożywienie szczupaka z całą pewnością przyciągnie nawet najbardziej leniwe osobniki.

Eksperci zalecają, by ryby jeść nawet 3 razy w tygodniu. Tymczasem okazuje się, że ryba rybie nierówna. Nie każdy gatunek ma pozytywny wpływ na wasz organizm. Lekarze nie mają wątpliwości – osoby spożywające dużo ryb zdecydowanie rzadziej chorują. Nic więc dziwnego, że dietetycy zalecają, by pojawiały się one na naszych stołach regularnie, nawet do trzech razy w tygodniu. Okazuje się jednak, że niektóre gatunki, zamiast pomóc mogą tylko zaszkodzić. Statystyczny Polak spożywa ok. 13 kilogramów rybiego mięsa rocznie. W porównaniu do Japończyków, którzy spożywają go aż pięć razy więcej, ta liczba jest naprawdę niewielka. Czy to dobrze? Niekoniecznie. Wartości odżywcze ryb Ryby przede wszystkim stanowią źródło cennych kwasów omega-3. Te odgrywają ogromną rolę w profilaktyce chorób serca i układu krążenia, ale również poprawiają pamięć, wzrok, zdolność kojarzenia, pracę układu odpornościowego, a także zapobiegają demencji i Alzheimerowi. Problem polega na tym, że ludzki organizm nie jest w stanie sam wytworzyć tych kwasów, dlatego zaleca się spożywanie ryb 2-3 razy w tygodniu. Nie ulega wątpliwości, że ryby to ważny składnik diety każdego zdrowego człowieka. Najlepszy wpływ na organizm ma: łosoś, pstrąg, karp, tuńczyk, śledź, miruna mintaj. Te ryby wyeliminujcie ze swojej diety Niestety, nie po wszystkie ryby warto sięgać. Mięso niektórych z nich stanowi poważne zagrożenie dla ludzkiego zdrowia. Unikajcie ich jak ognia. Węgorz amerykański (żółty lub srebrzysty) Mięso tej ryby zawiera mnóstwo toksycznych substancji. Należy do nich między innymi rtęć, którą bardzo łatwo się zatruć. Do objawów przewlekłego zatrucia rtęcią zalicza się bóle głowy i kończyn, fioletowe zabarwienie dziąseł, wypadanie zębów, a także zaburzenia pamięci i koncentracji. W przypadku ostrego zatrucia może dojść nawet do śmierci. Szczupak Podobnie jak węgorz, zawiera ogromne ilości szkodliwej dla człowieka rtęci. Jest to drapieżnik znajdujący się na samym szczycie morskiego łańcucha pokarmowego, toteż kumulują w sobie bardzo dużo tego składnika. Ich spożywania powinny się wystrzegać szczególnie kobiety w ciąży i dzieci. Sum Mięso suma zawiera mnóstwo pestycydów i antybiotyków, szczególnie jeśli mowa o rybie importowanej. W Azji Południowo-Wschodniej, skąd najczęściej przybywa do Polski, nie ma praktycznie żadnych ograniczeń dotyczących używania chemii w hodowli. Tuńczyk atlantycki błękitnopłetwy Choć ryba ta jest na skraju wyginięcia, ludzie wciąż nie zaprzestają jej połowów. Niewielu ma świadomość, że jej spożywanie nie jest korzystne dla ludzkiego organizmu. Zawiera nie tylko rtęć, ale równie szkodliwe polichlorowane bifenyle.

Εψሑፔ ኘጎрсαպ υչи
Атрεжዘ ψ асрιчο
1. Уզи депፓምθልеши աкуш
2. Ака ыյጩχοሕ д итрοቬеτ
Αդυхоብ нիктаርሒ ժущաጁኧш

Rozmnażanie. W zależności od gatunku dojrzałość płciową osiągają w różnym wieku. Mianowicie śledź bałtycki około 2-3 roku życia, oceaniczny zaś od 5 do 8 roku życia. Natomiast tarło, a więc sezon rozrodczy tych ryb, trwa od kwietnia – maja, do sierpnia, a w niektórych przypadkach nawet do listopada. Jest to bezpośrednio

· ALFABETYCZNY SPIS SKŁADNIKÓW · Zobacz przepisy zawierające: ryby Dorada- występuje w Morzu Śródziemnym oraz środkowej części Oceanu Atlantyckiego. Nazwa Dorada Królewska związana jest z tym, że głowa ryby ma srebrzysty kolor. Dorady sprzedawane na rynku pochodzą z hodowli. Mięso dorady jest białe, chude, delikatne i bardzo dobre w smaku. Dorsz- dorsz atlantycki, dorsz bałtycki i dorsz pacyficzny. Dorsz jest jedną z najczęściej poławianych ryb. W XX w doszło do przełowienia i zmniejszenia populacji dorsza, co doprowadziło do powstania „wojen dorszowych” Dorsz ceniony jest za jakość. Białe mięso dorsza zawiera jedynie 0,5-1% tłuszczu. Dorsz wykorzystywany jest w postaci surowej, a także jest przerabiany na różnorodne produkty. Karp- ryba słodkowodna, pochodząca z Azji. Karp ma duże zdolności adaptacyjne, nie ma wymagań, idealnie nadaje się do hodowli. W czasach powojennych karp stał się tradycyjną rybą przygotowywaną na wigilię Bożego Narodzenia. Limanda- należy do ryb z gatunku flądrowatych. Mięso Limandy jest białe, bardzo delikatne, podobne do mięsa soli. Limanda sprzedawana jest w postaci mrożonych, oczyszczonych filetów. Mintaj- występuje w północnych rejonach Oceanu Spokojnego. Mięso Mintaja zawiera 0,6-3% tłuszczu. Populacja Mintaja jest bardzo duża, w związku z tym ryba jest masowo poławiana. Mięso mintaja wykorzystywane jest do produkcji paluszków rybnych, filetów, a także jako surimi – imitacja mięsa z kraba. Wykorzystywana jest również ikra mintaja oraz tłuszcze występujące w wątrobie. Okoń morski- ryba morska. Podobnie jak dorada, okoń morski charakteryzuje się bardzo smacznym i delikatnym mięsem. Spotykane w Polsce nazwy handlowe Okonia Morskiego to Bar i Labraks. Sprzedawane ryby pochodzą z hodowli. Sandacz- jest rybą słodkowodną zamieszkująca duże rzeki, jeziora, zbiorniki zaporowe. Sandacza można również spotkać w zlewiskach Morza Bałtyckiego, Czarnego i Kaspijskiego. Sandacz jest rybą drapieżną, osiąga wagę ok. 20 kg. Sandacz bywa również często hodowany w stawach. Białe mięso Sandacza jest bardzo wyborne i delikatne w smaku. Sardynki- mianem sardynki określa się kilka grup ryb z rodziny śledziowatych. Sardynką określany jest również norweski szprot. Sardynka Europejska jest bardzo popularnym gatunkiem wykorzystywanym w przepisach kulinarnych na południu Europy, w tym w szczególności w Hiszpanii, we Włoszech i we Francji. Smakosze cenią Sardelę Europejską za jej mocny i intensywny aromat. Śledzie- osiągają długość do 30 cm. Śledź jest rybą morską. Ze względu na duży udział białka i tłuszczu w jego ciele, śledzie mają bardzo duże znaczenie gospodarcze, a zatem są przetwarzane na wszystkie możliwe sposoby. W zależności od rozwoju gonad osobniki pochodzące z Morza Północnego oraz z Bałtyku zawierają odpowiednio 1-30 % i 1-15 % tłuszczu. Makrela- ryba morska, poławiana gospodarczo na dużą skalę. Mięso ryby o dużej zawartości tłuszczu powoduje, że makrela doskonale nadaje się do wędzenia i w tej postaci jest głównie znana na rynku polskim. Łosoś- osiąga długość do 100 cm i wagę do 38 kg. Organizm łososia jest dwuśrodowiskowy- łososie wpływają na tarło do rzek, a żerują w morzu. W zależności od okresu połowu mięso łososia zawiera 1-15% tłuszczu. Delikatne mięso łososia jest towarem delikatesowym, a z ikry wytwarza się czerwony kawior. Z uwagi na duży popyt powstały liczne hodowle łososia głównie w Norwegii, Wielkiej Brytanii i Chile. Tuńczyk- jest rybą drapieżną, należąca do rodziny makrelowatych. Tuńczyk osiąga 4 metry długości i ponad pół tony wagi i może dożyć nawet 30 lat. Tuńczyk od Starożytności miał bardzo duże znaczenie gospodarcze. Już w czasach imperium rzymskiego połowy tuńczyka były jedną z najbardziej stabilnych gałęzi gospodarki. W czasach współczesnych sytuacja nie uległa zmianie, wręcz przeciwnie, z uwagi na coraz większy popyt powstały hodowle tuńczyków . Mięso tuńczyka jest smaczne, bogate w witaminy A i D. Mięso tuńczyka jest spożywane na surowo, po grillowaniu, po wędzeniu, po wysuszeniu, oraz w postaci konserwowanej- tuńczyk w oleju lub tuńczyka w sosie własnym. Kurek czerwony- ryba która pojawiła się w Polsce na półkach sklepowych bardzo niedawno. Gatunek występuje w północnym Ocenie Atlantyckim, w Morzu Śródziemnym i Czarnym. Kurek posiada białe mięso o zwartej teksturze. Ryba nadaje się do smażenia, pieczenia i duszenia. Żabnica- nazywana również „diabłem morskim” Ryba znana jest najbardziej z tego, że nie posiada atrakcyjnego wyglądu. Z kolei z uwagi na bardzo smaczne mięso, niektórym przypominające w smaku mięso drobiowe lub królika, jest gatunkiem bardzo pożądanym. Polskie sieci handlowe sporadycznie umieszczają żabnicę w swojej ofercie. Sola- ryba morska o charakterystycznym płaskim tułowiu. Mięso soli jest bardzo delikatne i cenione przez smakoszy ryb. W sieciach handlowych można zakupić świeżą solę oraz mrożone oczyszczone ze skóry filety. W celu pozyskania filetów należy solę obedrzeć ze skóry. Pstrąg jest w Polsce jest popularną rybą. Mięso pstrąga jest małokaloryczne i delikatne. Pstrąg występuje w 3 odmianach: pstrąg potokowy, pstrąg tęczowy oraz pstrąg źródlany. Pstrąg tęczowy, najczęściej spotykany w handlu, jest rybą hodowlaną. Największe hodowle ulokowane są na Pomorzu. Pstrąg nadaje się do pieczenia, duszenia, smażenia, gotowania na parze oraz wędzenia Halibut jest największym przedstawicielem ryb flądrowatych. Występuje w wodach Atlantyku, bardzo rzadko występuje w rejonie Morza Bałtyckiego. Z uwagi na smaczne białe mięso, halibut jest cenionym gospodarczo gatunkiem ryby. •CIEKAWOSTKI•Najbardziej cenionym przez smakoszy jest mięso tuńczyka błękitnopłetwego. Najwięcej za niego są w stanie zapłacić Japończycy. W styczniu 2013 r. za tuńczyka ważącego 222 kilogramy zapłacono 1,38 mln Euro.

Tuńczyk błękitnopłetwy jest jedną z najszybszych ryb – może rozpędzić się do 80 km/h. Unikaj kupowania także innych tuńczykopodobnych gatunków, takich jak miecznik (Xiphias gladius) czy merlin (Makaira indica), ponieważ są one przełowione, a część z nich wpisana jest na listę gatunków zagrożonych wyginięciem. Węgorz.

W Wigilię na polskich stołach królują ryby. Powoli zaczynamy robić świąteczne zakupy i stajemy przed ich wyborem. Czy wszystkie rodzaje ryb będą służyły zdrowiu? Jakie wybrać? 🙂 Zacznijmy od certyfikatów. Zwróćmy uwagę na nadawane produktom rybnym certyfikaty. Gatunki oznaczone certyfikatem MSC – ryby dziko żyjące i ASC– ryby hodowlane, zostały złowione, bądź wyhodowane w sposób przyjazny dla otoczenia. Ich producenci spełniają surowe, najwyższe normy jakości, bezpieczeństwa i higieny pracy, normy dotyczące ochrony środowiska. Najzdrowsze gatunki ryb. Przeglądając dostępne materiały, okazuje się, że najlepiej jeść pstrąga, śledzia, łososia dzikiego i makrelę atlantycką. Mają one dużą wartość odżywczą, a jednocześnie zawierają mało substancji toksycznych. Ryby o umiarkowanej wartości odżywczej to dorsz atlantycki, karp, mintaj i tilapia. A tych ryb unikajmy. Mięso rekina, miecznika, makreli królewskiej, marlina, szczupaka zawiera sporą ilość rtęci – należy tych ryb unikać. A co z tym łososiem. Dlaczego mamy wątpliwości. Od czasu do czasu łosoś pojawia się w mediach. Raz w pozytywnej, innym razem w negatywnej odsłonie. Jak każda ryba, kumuluje w sobie zanieczyszczenia z środowiska w którym żyje. Tym bardziej, że jest rybą drapieżną (znajdującą się na szczycie łańcucha pokarmowego). Najmniej metali ciężkich i dioksyn stwierdza się u dzikich łososi pacyficznych poławianych w okolicach Alaski. Znacznie więcej toksyn kumuluje się u łososi atlantyckich – zarówno dzikich, odławianych w Bałtyku, jak i hodowlanych. W przypadku tych drugich bardzo dużo zależy od warunków panujących w hodowli. I pstrąg łososiowy – tańszy zamiennik łososia. To nazwa handlowa odmiany pstrąga tęczowego. Nazywany jest tak ze względu na różowe mięso, bardzo podobne jak łososia szlachetnego. Pstrąg tęczowy jest dobrą alternatywą dla łososia. Jest chudszy niż łosoś, ale i tak, aby zapewnić zalecaną dzienną dawkę kwasów tłuszczowych omega 3, wystarczy zjeść tygodniowo ok. 80 g pstrąga tęczowego. Dostępny w Polsce pstrąg jest hodowany w stawach, jego populacja nie jest więc zagrożona. W dodatku ma bardzo małą zawartość dioksyn i innych zanieczyszczeń. Na walory zdrowotne ryby wpływa nie tylko gatunek ryby, ale i obróbka przed spożyciem. Smażąc ryby tracimy wartościowe kwasy omega 3, które stają się wręcz toksyczne, kiedy poddawane są działaniu wysokiej temperatury. Najzdrowszy sposób przyrządzania ryb to: pieczenie, grillowanie i gotowanie. Wiadomo, że do nowej obróbki ryby (jeśli wcześniej jedliśmy tylko ryby smażone) trzeba będzie przyzwyczaić kubki smakowe 😉 Ryba gotowana na parze ma zupełnie inny smak i aromat, niż ta smażona (ale tylko pierwszy kęs będzie wydawał nam się dziwny). Panierka na smażonych rybach powoduje, że stają się one ciężkostrawne i wysokokaloryczne. Zamiast panierowania, użyjmy łatwo dostępne zioła, np. koperek, tymianek czy rozmaryn. Podsumowując Jestem wielką fanką gotowania ryb na parze i polecam, choć od czasu do czasu zrezygnować ze smażenia ryb. A jeśli musimy już rybę usmażyć – wybierzmy masło klarowane do smażenia. Nie każda zjedzona ryba, będzie sprzyjała naszemu zdrowiu. Warto dobrze przemyśleć jej zakup, zwrócić uwagę na oznaczenia na opakowaniu, wybierać gatunki ryb, które mniej chłoną zanieczyszczenia i odpowiednio rybę przygotowywać do zjedzenia. Postawmy na zdrowie podczas wieczerzy wigilijnej 🙂 . MR Źródła:

Halibut jest rybą głębinową - występuje przeważnie na głębokościach od 200 do 1.600 metrów ale spotykano go również na 2.200 metrach. Halibut niebieski, Halibut czarny - Odżywianie Halibut jest rybą drapieżną, żywi się skorupiakami, rybami i przydennymi bezkręgowcami. Ryby to tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych, które oddychają skrzelami i poruszają się za pomocą płetw. Gatunek ten obejmuje bezżuchwowe krągłouste (Cyclostomata) oraz te które mają szczęki, czyli ryby właściwe (Pisces). Ryby stanowią najliczniejszą i najbardziej zróżnicowaną grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Różnią się od siebie budową zewnętrzną i wewnętrzną, ubarwieniem oraz przystosowaniem do warunków środowiska. Na dzień dzisiejszy jest opisanych i znanych 32 tysiące gatunków ryb. Co roku opisuje się kolejne 100-150 tysiące gatunków morskich i nieco więcej słodkowodnych ryb. Szacuje się, że nie odkryto jeszcze co najmniej 5000 gatunków, głównie ryb głębinowych ze sfer klimatu tropikalnego. W Polsce występuje około 120 gatunków ryb. Do drapieżników polskich wód zalicza się najczęściej ryby łowione przez wędkarzy. Najpopularniejsze przedstawiciele ryb drapieżnych to: szczupak, sandacz, okoń, sum, bolenie, kleine. Spis treśći

Absolutnie nie. Chociaż kojarzy się nam z bożonarodzeniową tradycją, to jest rybą całoroczną, którą chętnie kupujemy w poświątecznych miesiącach. I sięgać po nią będziemy również w 2023 roku, ponieważ karp wpisuje się w dominujące trendy konsumenckie, czyli powrót do tego co lokalne i dobre dla środowiska.

Niegdyś dorsz był rybą powszechnie dostępną, a potrawy z niego były pożywieniem dla ubogich oraz zastępującą mięso w dniach katolickiego postu. Dzisiaj status dorsza, jako potrawy, zmienia się ze względu na zmniejszające się połowy i jego rosnącą cenę. Dorsz – hodowla i połów Przez ostatnie kilkanaście lat dorsz stał się prawdziwym synonimem niezrównoważonej gospodarki połowu ryb. Ta pospolita w wodach Bałtyku jeszcze 50 lat temu ryba jest dziś na wymarciu. Wpływ na taką sytuację ma przede wszystkim zbyt duży połów, osiągający nawet 120–170 tysięcy ton rocznie. Dziś ilość poławianych ryb jest ograniczana przez rozporządzenia Komisji Europejskiej i wynoszą ok. połowę mniej. Drugim istotnym czynnikiem hamującym rozwój dorszy jest zmiana ekosystemu wód Bałtyku. Woda staje się coraz mniej słona oraz pojawia się coraz więcej biomasy, przez co rozwój młodych osobników jest utrudniony. Dorsz jest rybą drapieżną, czasami dochodzi nawet do aktów kanibalizmu na małych osobnikach. Dzięki wydłużonemu, smukłemu kształtowi ciała, doskonale radzi sobie w pogoni za rybami. Posiada silną płetwę ogonową oraz dobrze uzębiony pysk – a więc dwa najważniejsze atrybuty morskiego drapieżnika. Jednocześnie ryba ta penetruje dna mórz. W Bałtyku dorsz może czuć się bezpiecznie, bowiem nie występują w nim foki oraz żarłacze błękitne, będące naturalnym zagrożeniem dla tych szybkich ryb. Dorsz – skład i charakterystyka mięsa Dorsz cechuje się białym, delikatnym mięsem. Jest dość neutralne w smaku, dlatego doskonale nadaje się do pieczenia, gotowania, duszenia czy grillowania. Jak niemal każda ryba morska, dorsz charakteryzuje się dużą zawartością białka (około 17 g na 100 g ryby) o bardzo dobrej strawności na poziomie 98%. Dodatkowo, jest dobrym źródłem takich pierwiastków jak jod (około połowa dziennego zapotrzebowania), selen (23%RDA). Mogą go spożywać kobiety w ciąży, zaleca się go również osobom ze schorzeniami tarczycy. Nie sposób pominąć kwestię zdrowych olejów z grupy omega-3 i -6. Dorsz jest bardzo dobrym źródłem będących w deficycie kwasów tłuszczowych omega-3. Ich zbyt mała ilość w diecie jest wyjątkowo niepożądana, szczególnie w zestawieniu z nadmiarem kwasów omega-6. Dorsz to także bogactwo witaminy D3, poprawiającej odporność i samopoczucie, tak potrzebnej w okresie jesienno-zimowym. Warto pamiętać, iż z wątroby tej ryby pozyskiwany jest tran, który jest zasobny w nienasycone kwasy tłuszczowe, witaminy D i A, stosowany między innymi w leczeniu dny moczanowej i zapobieganiu cukrzycy. Jak wybierać dorsza? Jak zawsze w przypadku ryb, najlepszym rozwiązaniem jest targ rybny. Kupując w takim miejscu mamy pewność, że ryba jest świeża, a jej podróż do naszego stołu nie była długa. Jednak gdy nie mamy takiej możliwości musimy opierać się na zaufaniu do sprzedawcy. Warto pytać o termin dostawy oraz połowu. Pamiętajmy również że dorsz niezależnie od tego czy jest w całości, czy też w postaci wyfiletowanej, musi znajdować się w lodzie, aby zachowywał jak najdłużej swój smak oraz właściwości. Najważniejszym wyznacznikiem świeżości u ryb jest zapach. Warto poprosić sprzedawcę o bliższe obejrzenie kawałka, aby jego zapach był także wyczuwalny. Możemy w ten sposób przyjrzeć się również powierzchni ryby, która nie powinna być zbyt porowata. W domu powinniśmy przechowywać dorsza w lodówce, co oczywiste, ale również w pojemniku z lodem, ponieważ mięso tej ryby preferuje niższe temperatury. W przypadku świeżej ryby, nie zaleca się przechowywania dorsza w lodówce dłużej niż 4 dni. Kupując zamrożoną rybę pamiętajmy, aby glazura nie była zbyt gruba. Glazura jest niezbędna dla zachowania właściwej konsystencji i smaku powierzchni ryby, jednak często staje się narzędziem w ręku sprzedających, wpływającym na zwiększenie ceny filetów. Dorsz – zagrożenia Mięso dorsza, podobnie jak niektóre inne ryby, zawiera bardzo silne alergeny takie jak np. parwalbumina Gad c I,. Spożycie zarówno mączki rybnej, jak i surowego albo przegotowanego mięsa może wywołać poważne reakcje alergiczne u człowieka, dlatego warto upewnić się, że nie jesteśmy wrażliwi na alergeny występujące w tej rybie. Kolejnym zagrożeniem naturalnie występującym w tej rybie są larwy Pseudoterranova decipiens. Gotowanie dorsza w temperaturach wyższych od 60C° przez przynajmniej 10 minut i zamrożenie poniżej –20C° przez 3 dni gwarantuje zabicie larw. Spożycie żywych larw razem z mięsem ryby, które jest surowe albo niedogotowane, przygotowane na zimno lub tylko marynowane czy solone może doprowadzić u człowieka do zachorowania na anisakiozę. Jednak nawet zabite larwy nicieni mogą wywołać po ich spożyciu reakcje alergiczne. Należy pamiętać, iż ryby poławiane z Bałtyku cechują się wysoką zawartością niebezpiecznych związków, takich jak dioksyny i dioksynopodobne PCB. Dorsz bałtycki cechuje się niską zawartością tych substancji, dlatego nie musimy się obawiać o jego szkodliwość. Zawartość rtęci w dorszu wynosi około 4,7 µg w 100 gramach. Jest to wartość niższa o kilkanaście procent w porównaniu do śledzia czy łososia bałtyckiego. Dorsz jest drapieżną rybą występującą między innymi w Bałtyku, a jej niezrównoważony połów doprowadził do niemal całkowitego wyginięcia. Jej mięso cechuje się dość neutralnym smakiem, będącym doskonałym składnikiem past i pure. Możemy ją również wykorzystać do przyrządzenia zupy rybnej lub klasycznie usmażyć, pamiętajmy jednak, że wysokie temperatury zmniejszają dobroczynne działanie kwasów omega-3 i -6, których dorsz może być źródłem. Literatura: Kurlansky Mark . Dorsz. Ryba, która zmieniła świat: Twój Styl, 1997. ISBN 837163398X Grenn Peace Połowy dorsza w bałtyku: niezrównoważone i nielegalne, [dostęp on line] Morski Instytut Rybacki – Państwowy Instytut Badawczy. Chudy dorsz. Fakty i mity. [dostęp on line środa, 06 listopada 2013] Dorsz bałtycki – hodowla, połów, właściwości, zagrożenia - Oddano 44 głosy.

^{Nie więcej niż 6-7 minut w przypadku grubszych kawałków ryby. Jeśli nie macie pewności, czy ryba jest już usmażona, wbijcie w nią czubek noża lub widelca i dotknijcie nim do ust. Jeśli czujecie, że metal jest dobrze ciepły, wręcz gorący, to znaczy, że ryba osiągnęła odpowiednią temperaturę i jest już gotowa.} Drapieżne ryby są bardzo chętnie łowione przez wędkarzy. Ryby to obecnie najliczniejsza i do tego najbardziej zróżnicowana grupa kręgowców. Na świecie można znaleźć liczne gatunki, które różnią się od siebie budową, ubarwieniem, czy też przystosowaniem do warunków środowiskowych. Co więcej, każdego roku opisuje się około 150 nowych stworzeń należących do tej kategorii. Szczególną grupę stanowią ryby drapieżne. Sprawdź, czym się charakteryzują i jakie drapieżniki znajdziesz w Polsce, a jakie na świecie. Ryby drapieżne to gatunki, które polują na inne ryby bądź zwierzęta. Drapieżniki polskich wód to przede wszystkim gatunki łowione przez wędkarzy. Część z nich niestety jest zagrożona wyginięciem i powinniśmy szczególnie o nie dbać. Ryby drapieżne są chętnie spożywane przez ludzi, gdyż zawierają wiele cennych składników odżywczych. Sprawdźmy, jakie ryby drapieżne występują w Polsce, jakie na świecie. Ryby drapieżne w Polsce Jest to między innymi szczupak, sandacz, okoń, sum, czy boleń. W naszym kraju jest około 120 gatunków ryb. Opis i charakterystykę każdego z tych gatunków ryb drapieżnych znajdziecie w naszym atlasie ryb. Ryby drapieżne na świecie Jeśli chodzi o ryby drapieżne poza Polską to jednym z ciekawszych gatunków występujących na świecie jest pirania. Zamieszkuje ona wody Ameryki Południowej i dorzecza największej rzeki kontynentu, czyli Amazonki. Obecna jest także na obszarach zlewiska Orinoko i La Plata. Bardzo znaną drapieżną rybą morską jest dorsz. Jest to gatunek wędrowny występujący w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Znaleźć go można też w morzach znajdujących się na terytorium północnej Europy. Rekiny to ryby drapieżne, które wyróżniają się opływowym, wrzecionowatym tułowiem otworami szkieletowymi znajdującymi się za głową i niezwykle ostrymi zębami. Łowi się je dla mięsa, skór i tranu. Niektóre gatunki mogą być bardzo niebezpieczne dla ludzi, na przykład żarłacz biały czy też żarłacz tygrysi. Inne znane gatunki drapieżnych ryb to między innymi łosoś szlachetny, jesiotr zachodni, wzdręga, troć wędrowna, amur biały i makaira błękitna. Ryby drapieżne zagrożone wyginięciem Obecnie większość darów Matki Natury jest nadmiernie eksploatowana. Wiele ludzi nie ignoruje zasady zrównoważonego wykorzystania zasobów morskich. Rodzi to niebezpieczeństwo wyginięcia niektórych gatunków. Na tej liście znajduje się między innymi dorsz, halibut atlantycki, łosoś, morszczuk, czy tuńczyk. Jest to również okoń, sandacz, czy też szczupak. System zarządzania rybołówstwem Dobrzy wędkarze na miejsce swojej pracy wybierają łowiska wyróżniające się wysokim potencjałem rozrodczym. Istotne jest jednak to, że zasób ten nie jest niestety nieograniczony. Dlatego w powszechnym interesie wszystkich ludzi leży uwzględnianie systemu zarządzania rybołówstwem. Dzięki temu można chronić stada ryb drapieżnych dla zachowania wysokiego połowu długoterminowego. Co więcej, zapewnia on też sprawiedliwy podział uprawnień do połowów. Zabezpiecza też zasoby morskie. Procedura dąży też do ograniczenia do minimalnego poziomu niechcianych połowów. Takie kontrole obejmują przede wszystkim zmniejszanie ilości ryb pozyskiwanych z konkretnego łowiska. Odbywa się to przede wszystkim przez ustanawianie całkowitych możliwych połowów. Ryby drapieżne – znaczenie w diecie człowieka Mięso ryb drapieżnych dostarcza do organizmu człowieka bardzo wiele cennych składników odżywczych. Bardzo ważnym elementem jest dobrze przyswajalne pełnowartościowe białko. Znajdziesz tam też składniki mineralne, na przykład fosfor, potas, wapń, magnez, żelazo, jod, miedź, kobalt, czy fluor. Zawiera także witaminy A, D, E i z grupy B. Do istotnych czynników zalicza się również kwasy omega 3, które należą do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Organizm człowieka niestety nie może wytworzyć tych związków w sposób samodzielny. Dlatego trzeba dostarczać je wraz z dietą. Pełnią one bardzo wiele ważnych funkcji. Obniżają poziom złego cholesterolu, normalizują ciśnienie krwi, wspaniale działają na narząd wzroku, czy też wzmacniają układ immunologiczny. Co więcej, są niezastąpione w profilaktyce osteoporozy, gdyż dostarczają wapń i witaminę D. Ponadto, doskonale wpływają na skórę. Bardzo dobrze działają w przypadku różnorakich schorzeń, na przykład przy atopowym zapaleniu skóry. Opóźniają również procesy starzenia się organizmu. Badania naukowe potwierdzają, że rybi tłuszcz ogranicza niebezpieczeństwo wystąpienia depresji, która obecnie często dotyka wielu ludzi.

Sandacz jest rybą drapieżną, bardzo dobrze widzi w nocy, ma doskonały węch i bardzo dobry zmysł linii nabocznej. Spotkać go można najczęściej przy dnie zbiornika wodnego. Gatunek ten najintensywniej żeruje w okresie letnim. Płodność. W zależności od wieku sandacze składają od 150 tysięcy do 900 tysięcy jaj.

Jak wygląda i gdzie żyje boleń Ten szlachetny drapieżnik, jakim jest boleń żyje niemalże w każdym regionie naszego kraju. Czyste wody, najlepiej płynące lub potężne zbiorniki zaporowe są idealnym środowiskiem dla boleni. Jednocześnie, należy wyróżnić, że w Polsce żyje zarówno boleń wędrowny jak również boleń pospolity – zwyczajny. Każdy z nich ma podobną budowę, aczkolwiek tarło odbywa się w innym czasie. Bolenie wycierają się z początkiem wiosny, a ich tarło może trwać nawet do wczesnego maja. Wiele zależy od pogody oraz od tego, jaki stan wody jest w danym środowisku. Najważniejsze, okres ochronny bolenia przypada na okres od początku stycznia do końca kwietnia. Boleń jest rybą drapieżną, w pierwszym okresie życia poluje w stadzie, po czym oddziela się od niego i rozpoczyna samotne życie. Jako ryba drapieżna jest dosyć smukły, jego ciało może osiągnąć wymiary nawet 75 cm, aczkolwiek rekord polski to aż 90 cm. Ryba ta, posiada niezwykle smukłe ciało. Płetwy zakończone są dosyć ostro, a pysk ryby przypomina nieco pysk śledzia. Boleń żyje zarówno w wodach płynących jak również w zbiornikach zaporowych. Istotne jest to, że w zależności od miejsca, gdzie bolenie żyją, ich sposób żerowania bywa bardzo zróżnicowany. Jak złowić bolenia Boleń jest jednym z największych trofeów wędkarskich. Nie bez powodu, złowienie bolenia wymaga wiedzy i doświadczenia, nie tylko o tym, gdzie go szukać i jaka przynęta go zainteresuje, ale przede wszystkim jak i gdzie go łowić. To co cechuje bolenia to puste brania. Owszem, brania są bardzo atrakcyjne i widowiskowe, ale często puste. Czemu? Przede wszystkim dlatego, że boleń uderza ryby ogonem, żeby je wcześniej ogłuszyć. Można często spotkać na rzekach nizinnych oraz w zbiornikach zaporowych ataki bolenia w tafle wody. Ławice uklejek, cierników, małych okoni lub płoci są w ten sposób ogłuszane. Następnie dorosły boleń zbiera ogłuszoną rybę, kierując się tym, która przynęta jest najłatwiejsza do złapania. Bolenia łowi się więc tylko przynęty pracujące przy samej tafli wody. Kiedy natomiast widzimy, że nasza przynęta znalazła się w pobliżu uderzenia tafli przez ogon bolenia, wówczas warto zatrzymać przynętę lub drastycznie zwolnić jej prowadzenie. Przynęty na bolenia Bolenia możemy łowić na różne przynęty, jednak najlepiej sprawdzają się: obrotówki, które można prowadzić przy powierzchni, a które w momencie zatrzymania sprawiają wrażenie ryby powoli zatapiającej się w toni, błystki, najlepiej małe lub średniej wielkości, woblery powierzchniowe, te idealnie służą do łowienia boleni, jednak ich minusem jest, że nie toną podczas zatrzymania, rippery, twistery i przynęty gumowe, aczkolwiek je trudno odpowiednio prowadzić, tak aby były atrakcyjne dla bolenia. Przynęta boleniowa powinna przypominać naturalną rybkę. Najlepiej sprawdzają się srebrne i szare przynęty, które posiadają na sobie odrobinę brokatu tak, aby odbijał on promienie słoneczne, co przy prowadzeniu przy powierzchni daje niesamowity efekt odblasku i zwabia tym samym bolenia w dane miejsce. Boleń jest wspaniałą rybą, trudną do złowienia, a przy tym bardzo ciekawym trofeum. Niestety, lubi bardzo czyste wody o co trudno w Polsce, szczególnie w rzekach nizinnych i zbiornikach zaporowych. Miejmy jednak nadzieję, że populacja bolenia w najbliższych latach znacząco się zwiększy. Kategoria: Poradniki

W XX wieku powstał weloniasty karp butterfly, o długich, weloniastych płetwach. Karp koi nie jest jadalny, lecz ozdobny. Przeciętnie karp koi osiąga około 30 cm, jednak są osobniki osiągające do 90 cm. Karp koi jest rybą chętnie hodowaną w oczkach wodnych. Możliwa jest hodowla młodych osobników w dużym akwarium.

Dorsze odegrały ogromną rolę w rozwoju północnoeuropejski cywilizacji, żywiąc przez tysiąclecia mieszkańców wybrzeży oceanu Atlantyckiego oraz Bałtyku. Ryba jest nie tylko smaczna, ale jej złapanie jest również powodem do satysfakcji u każdego rybaka. Podpowiadamy, kiedy zaczyna się sezon na dorsza, a także przy pomocy jakich narzędzie łowi się ten gatunek. Zanim przejdziemy do omówienia szczegółów związanych z sezonem połowu dorsza, należy przedstawić najważniejsze informacje na temat morfologii oraz trybu życia tej ryby. Dorsz – podstawowe fakty dla wędkarzy Dorsz atlantycki (nazwa łac. Gadus morhua), powszechnie znany jest też jako wątłusz, jest drapieżną rybą wędrowną, która występuje w kilku podgatunkach różniących się między sobą głównie osiąganymi rozmiarami oraz pewnymi cechami zewnętrznymi. Dorsze zamieszkują otwarte i przybrzeżne wody północnej części Oceanu Atlantyckiego, a także Morza Bałtyckiego (tu dominuje dorsz bałtycki) i Północnego. Swoim zasięgiem populacja ryby obejmuje także wody za kręgiem polarnym, dorsze żerują więc także wzdłuż brzegów Grenlandii, Spitsbergenu, a także północnej Kanady. Ciało dorsza charakteryzuje się wydłużoną i opływową sylwetką o owalnym przekroju poprzecznym. Ryba ma dużą i szeroką głowę z wysuniętą górną wargą, a z jej podbródka wyrasta z kolei pojedynczy i dobrze widoczny wąs. Dorsza łatwo rozpoznać po trzech płetwach grzbietowych i dwóch odbytowych, a także symetrycznej płetwie ogonowej o ściętym końcu. Barwa przedstawicieli gatunku zależy w dużym stopniu od ich diety oraz środowiska, w jakim żyją. Łuski przybierają więc kolor od zielonego, poprzez oliwkowy, a skończywszy na ciemnym brązie. Boki ryby pokryte są również drobnymi plamami, a brzuch jest znacznie jaśniejszy od reszty ciała. Dorsze żyjące w Atlantyku mogą osiągnąć maksymalnie około 1,5 metra. Dorsze bałtyckie są jednak mniejsze i dorastają teoretycznie do 1,3 metra, w rzeczywistości łowione egzemplarze mają jednak przeciętnie około 30-70 centymetrów długości, przy wadze nieprzekraczającej 2 kilogramów. Rekordowy osobnik złapany w Polsce miał 137 centymetrów długości i ważył 28,9 kilograma. Co ciekawe, badania naukowców wskazują na to, że ryba rośnie przez całe życie, a w optymalnych warunkach może przetrwać nawet do swoich dwudziestych urodzin. Dorsze to ryby stadne, które regularnie migrują z miejsca na miejsce w poszukiwaniu pożywienia. Zanim globalna populacja gatunku nie została przetrzebiona nadmiernymi połowami, w Atlantyku obserwowano ogromne ławice tysięcy osobników. Gatunek żywi się między innymi śledziami, szprotami, babkami, makrelami, a także przeróżnymi skorupiakami, nierzadko w jego diecie znajdują się również inne dorsze. Młode dorsze lubią przebywać w płytkich wodach przybrzeżnych, w których mogą uniknąć polujących na nie drapieżników. Dojrzałe ryby wypływają na otwarte wody, żerując nawet na ponad 200 metrach głębokości. Dorsze najlepiej czują się w wodzie o temperaturze od około 2 do 7 stopni Celsjusza, tarło gatunku przypada na okres wiosenno-letni (od marca do sierpnia). Sezon na dorsza Ze względu na swoją popularność i ogromne znacznie dla populacji wielu krajów, populacja dorsza w Atlantyku oraz Bałtyku została poważnie przetrzebiona na skutek nadmiernych i niekontrolowanych połowów, a także zmian klimatycznych. Począwszy od lat 70. ubiegłego stulecia, obserwujemy więc drastyczne spadki ogólnej liczby złowionych ryb. Ze względu na fatalny i krytycznie niski stan populacji dorsza w Bałtyku, od 2019 roku obowiązują surowe zakazy połowu dorsza. Dotyczy to zarówno rybołówstwa przemysłowego, jak i indywidualnego. Sezon na dorsza jest więc odwołany również dla zwykłych hobbystycznych wędkarzy. Popularne wycieczki i kutrowe kursy wędkarskie są oficjalnie wstrzymane, a złamanie przepisów wiąże się z zapłatą kar. Legalnie rybę złowimy wciąż na wybrzeżach Oceanu Atlantyckiego, choć tutaj też będą istnieć obostrzenia zależne od kraju, w jakim się znajdujemy. Jak łowimy dorsza? W wędkarstwie hobbystycznym i sportowym dorsza łowimy na dwa podstawowe sposoby: z łodzi lub z brzegu. W tym pierwszym przypadku używa się specjalistycznych wędek morskich oraz wzmocnionej konstrukcji o dużym ciężarze wyrzutu, co pozwala na operowanie w niesprzyjających warunkach atmosferycznych. Do wyboru mamy wędki ciężkie, stworzone z myślą o łowieniu największych i najcięższych ryb na dużej głębokości, a także znacznie dłuższe kijki finezyjne, odznaczające się większą czułością oraz skuteczniejszą kontrolą przynęty w wodzie. Podczas łowienia z brzegu stosuje się bardzo długie, ponad czterometrowe wędki surfcastingowe o sztywnej konstrukcji z bardzo elastyczną szczytówką. Wędkarze rozkładają się z kijkiem na dużych piaszczystych plażach, poszukując dorsza na płyciznach. Do wędki dokupuje się także bardzo pojemne kołowrotki, które pozwalają zarzucić przynętę na dużą odległość od brzegu.

- KARP; Czwarte rysunek - na dole, po lewej stronie . Ryba o krótkiej płetwie odbytowej, wciętej pośrodku płetwie ogonowej i wyraźnie cofniętej w kierunku ogona płetwie grzbietowej. - SZCZUPAK POSPOLITY; Sum europejski jest największą rybą słodkowodną. Okoń europejski jest rybą drapieżną.

Okoń – przedstawienie gatunku Okonie są rybami bardzo powszechnymi w naszym środowisku wodnym. Od setek lat dostępne są w polskich wodach i uznawane były za atrakcyjne ryby pod względem konsumpcyjnym już w średniowieczu. Dziś, pomimo spadku zainteresowania okoniem, wielu wędkarzy nadal chętnie łowi te ryby. Wynika to z ich: waleczności a jednocześnie częstego żerowania, możliwości złowienia naprawdę dużej sztuki, smaku, okonie należą do najzdrowszych i najsmaczniejszych ryb żyjących w polskich wodach. Okoń posiada charakterystyczną, masywną budowę ciała oraz czarne pręgi układające się równomiernie w poprzek ciała. Jego pysk jest duży, masywny i wydłużony, a charakterystyczną cechą jest ostra, płetwa grzbietowa, która jest chyba najbardziej charakterystycznym elementem tego gatunku ryby. Ponadto, wszystkie płetwy okonia przypominają końcówki lotek i są dosyć charakterystycznie zakończone. Okoń posiada dwa tak zwaną „tarkę” w otworze gębowym oraz jeden rząd zębów na dolnej i górnej wardze. Jest rybą drapieżną, nie gardzi jednak również pokarmem roślinnym, a także martwymi rybami oraz robakami. Na co łowić okonia Okonie są rybami dosyć agresywnie żerującymi zatem ich złowienie nie jest trudne. Należy jednak pamiętać o tym, że okoń może być stosunkowo trudną rybą do zacięcia. Czemu? Przede wszystkim ze względu na sposób brania, gdyż okonie raczej podgryzają przynętę niż łapczywie ją łykają jak karpie, a także ze względu na kształt pyska. Stąd do łowienia okoni stosuje się albo wędki wklejane. Jest to typ wędki z delikatną, wklejaną końcówką, która pozwala wygodnie łowić okonie. Albo też łowi się je na delikatny zestaw, często spławikowy, który pozwala zacinać okonia w górę. Okonie można łowić: na spinning, na lekkie wędki z miękką szczytówką, na spławik, najlepiej na delikatną matchówkę lub bata, na grunt, gdzie jednak nastawiamy się na większe sztuki. Najlepsze efekty to oczywiście łowienie na spinning, gdzie okoń chętnie żeruje na twisterach lub małych woblerach. Wiosną czy latem nie gardzi on jednak solidną rosówką, im większą tym lepiej, temu też nie zaleca się zawijania jej na haku, lecz zaleca się aby jej końcówki luźno zwisały. Gdzie i kiedy najlepiej łowić okonie Okonie są rybami bardzo popularnymi w naszych rzekach i jeziorach, stąd też, poza pewnymi wyjątkami, możemy je łowić niemalże wszędzie przez cały rok. Niemniej, etyka wędkarska mówi, że luty i marzec powinny być miesiącami wolnymi od połowu okoni. Dlaczego? Ano, przede wszystkim dlatego, że okoń jest wówczas na tarle i jest dosyć żarłoczny. Powinniśmy wtedy zaprzestać połowów, gdyż narażone są najbardziej duże okazy okonia, które są doskonałymi reproduktorami. Okonie łowi się dobrze wiosną i jesienią, wykorzystując spinning. Wtedy też najlepiej jest uzbroić się w twistera, rippera lub niewielkiego woblera. Te ostatnie są bardzo łowne szczególnie na rzekach, gdzie okoń lubi przynętę, która trzyma się w miejscu w nurcie. Lato oraz zima, to okres pewnej stagnacji. Latem, do łowienia okoni najlepiej sprawdzają się robaki i rosówki, a najbardziej łowną metodą jest metoda spławikowa. Zimą okonie łowi się pod lodem, a ochotka na mormyszce jest najlepszą na nie przynętą. Kategoria: Poradniki

Dżordżu. ,że sandacze najlepiej biorą w sierpniu,wrześniu i tak do pierwszej połowy października . Później też można liczyć na barania nawet i w listopadzie,jeśli jeszcze w miarę jest ciepło ,ale rewelacji już nie ma , brania są sporadyczne i raczej małe sztuki biorą.Jeśli chodzi o porę kiedy biorą to różnie z tym bywa

KARP – Cyprinus carpio Jak wygląda: Karpie to jedne z najpopularniejszych ryb łowionych w naszych wodach. Sa celem niejednego wędkarza udającego się nad wodę. Karp już w swojej budowie odróżnia się od pozostałych gatunków. Możemy go nazwać ?królem? ryb karpiowatych. Posiada mocny tułów o płaskiej stronie brzusznej, długą płetwę grzbietową. Cechą charakterystyczną są także 4 wąsiki – 2 małe, na górnej wardze i 2 większe w kącikach pyska. Możemy wyróżnić kilka rodzajów karpi. Sazan ? dzika odmiana karpia, żyjąca najczęściej w rzekach posiada pełną łuskę i dużo smuklejszą budowę ciała od pozostałych karpi. Czasami wędkarze dopiero rozpoczynający przygodę z rybami mogą mylić go z amurem. Ten ostatni prócz innej budowy ciała, innego rozmieszczenia oczu, nie posiada wąsików. Powszechnie znane i pospolicie spotykane formy karpia powstały w wyniku wielowiekowych zabiegów hodowlanych. Do najpopularniejszych należą: karp pełnołuski, lustrzeń i golec. Pierwszy różni się od sazana głównie silnym wygrzbieceniem, dlatego także bywa utożsamiany z karpiem dzikim. Lustrzeń jest także silnie wygrzbiecony, ale posiada niewiele, bo raptem kilka rzędów dużych łusek. Golec, jak sama nazwa wskazuje jest ich pozbawiony prawie całkowicie. Karpie dorastają do rozmiarów powyżej 30kg, jednak najczęściej łowi się osobniki osiągające kilka ? kilkanaście kilogramów. Występowanie: Karpie są rybami z reguły ciepłolubnymi, dlatego też w naturalnych warunkach trudno aby ich tarło przyniosło pożądany efekt. Co prawda odbywają tarło, jednak z ich ikry niewiele wynika. Większość osobników pływających w naszych wodach pochodzi z ze stawów hodowlanych, gdzie rybom prościej stworzyć warunku do odbycia tarła. Karpie preferują głębsze miejsca, jednak w cieplejsze dni nie pogardzą płyciznami, gdzie mogą się wygrzewać. W rzekach wyszukuje spokojnych zatoczek, wstecznych prądów. Jego obecność można często rozpoznać po pojawieniu się pęcherzyków gazu, po ruchach trzcin, spowodowanych przeciskaniem się między nimi potężnego tułowia oraz po mlaskaniach i cmoknięciach, towarzyszących zbieraniu pokarmu z powierzchni wody. Okres połowu (Kiedy najlepiej łowić): Karpie zaczynają żerowanie wraz z nastaniem cieplejszych dni. W wodach gdzie temperatura sięga kilkunastu stopni w zimie, np. kanałach przy elektrowniach ryby te możemy łowić cały rok. Jednak apogeum brań przypada na miesiące od maja do września, a nawet połowy października. Generalnie najlepszy czas to wiosna, lato i jesień. Przynęty: Wszelkie drobne przynęty zwierzęce i roślinne: ochotka, raki, inne skorupiaki, małże, bułka, ziarna kukurydzy, grochu kulki proteinowe tonące i pływające pop-up, pellet. Smaki i zapachy dobieramy odpowiednio do pory roku, owocowe w porach cieplejszych, ?mięsne? wiosną i jesienią, kiedy temperatura wody jest niższa. Zanęty: Gotowana kukurydza, sypkie zanęty, groch i inne ziarna. Pellet, kulki proteinowe. Metody i techniki połowu (Jak łowić): Karpie przed łowieniem najlepiej znęcić kilka dni przed. Dobrymi zanętami są kukurydza, pellet i kulki proteinowe. Metody połowu to metoda gruntowa (karpiowa), która nabiera popularności w naszym kraju z każdym sezonem. W rzekach możemy próbować łowić karpie także na spławik. Zestaw: Gruntowy – wędzisko od 2,5lbs do 3,5lbs, mocny kołowrotek, najczęściej z wolnym biegiem, żyłka od 0,28mm w górę, do nawet 0,35mm. Ciężarek oraz haczyk od numeru 2 do numeru 6. Spławikowy – mocne wędzisko i kołowrotek, spławik od 5 gram wzwyż, żyłka od 0,28mm. Łowiska: zbiorniki zaporowe, jeziora, łowiska komercyjne, specjalne, rzeki, starorzecza, kanały Wymiar i okres ochronny: Brak wymiaru i okresu ochronnego. Rekord Polski: 110cm i 34 kg

6. Najbardziej znana forma karpia to ta udomowiona – cechuje się charakterystycznym, „garbatym” grzbietem. Dzika odmiana, określana jako sazan, nie ma tak wypukłego grzbietu, jest wyraźnie podłużna i ma mniejszą głowę. 7. Karp naturalnie występuje jedynie w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie. 8.

^{Co przeciętny polak wie o rybach? Żyją w oceanach, morzach, jeziorach, rzekach, stawach lub akwariach. Żywią się wodną roślinnością, skorupiakami i innymi rybami. Chociaż w Polsce żyje ponad 100 gatunków ryb, z czego większość stanowią ryby słodkowodne, to na temat ich zachowań czy długości życia wiemy niewiele. Obserwacja tych zwierząt w ich środowisku naturalnym jest nieporównywalnie trudniejsza, niż w przypadku gatunków żyjących na lądzie. Przedstawiamy 7 najciekawszych ryb słodkowodnych w Polsce. Fakty na temat ich życia potrafią zaskoczyć! Ciernik Ta mała ryba, osiągająca do 8 cm długości w słodkiej wodzie i do 11 cm w słonej, posiada wspólną cechę z przedstawicielami pewnego gatunku ptaków. Co łączy niepozornego kręgowca z władcami przestworzy? Odpowiedź jest zaskakująca – umiejętność budowania gniazd. W okresie tarła cierniki szukają piaszczystego fragmentu dna, by tam przygotować miejsce dla swojego przyszłego potomstwa. W tym celu przynoszą na upatrzone miejsce szczątki roślinności, które następnie zlepiają ze sobą wydzieliną z nerek. Po odbytym tarle samce cierników wyganiają samice z gniazda, by móc samodzielnie sprawować opiekę nad narybkiem. fot. Różanka Równie interesujące są zwyczaje tarłowe różanki. Podobnie jak w przypadku ciernika, tuż przed okresem rozrodczym uwidaczniają się różnice w wyglądzie samicy i samca tego samego gatunku. Płetwy samców przybierają jaskrawy czerwony kolor. Dodatkowo między oczami pojawia się wysypka perłowa – małe połyskujące kuleczki. Samice również przechodzą przemianę. W ich ciałach przekształceniu ulega brodawka moczopłciowa. Narząd ten wydłuża się i przybiera postać pokładełka, służącego do wyprowadzania na zewnątrz ikry. Co zaskakujące, jaja składane są wprost do skrzeli małży, bez których proces rozmnażania różanki byłby niemożliwy. Jaka jest więc rola samca w tym cyklu? Kiedy ikra zostanie złożona, samiec podpływa do małża i wydziela nasienie, które wraz z wodą dostaje się do jego skrzeli. Małże stanowią więc swego rodzaju inkubator dla zapłodnionej ikry. O wyborze obydwu partnerów – samca różanki oraz małża – decyduje samica. fot. Brzana Ryba ta jest wybredna na warunki środowiskowe. Występuje tylko w czystych wodach szybko płynących rzek o piaszczystym lub kamiennym dnie. Miejsce występowania tego kręgowca nazywane jest krainą brzany. Do poszukiwania pokarmu ryba wykorzystuje bardzo czułe na dotyk wąsy. Żywi się ikrą, mniejszymi rybami i zwierzętami dennymi. W okresie tarła przemieszcza się na płytkie rzeki o żwirowatym podłożu, a złożoną ikrę przykleja do dna. Brzana posiada wyjątkową jak na nasze warunki właściwość – w okresie tarła, jej mięso oraz ikra są trujące! fot. Sum europejski Ryba – rekordzistka. Zaskakuje nie tylko swoimi wymiarami ale także długością życia. Ten podwodny gigant osiąga ponad 2,5 metra długości i do 50 kilogramów wagi. Jest największą drapieżną rybą mieszkająca w polskich i europejskich rzekach. Posiada mocno wydłużone, pozbawione łusek ciało. Głowa suma wyposażona jest w trzy pary wąsów o różnej długości, które pomagają mu w polowaniu i orientacji w ciemnych wodach. Ryba ta zamieszkuje bowiem duże rzeki o powolnym nurcie oraz jeziora z mulistym dnem. Średnia długość życia suma to 30 lat. Maksymalna wartość jest natomiast kwestią sporną i niesprecyzowaną przez środowiska naukowe. Warto zwrócić uwagę na niezwykłą inwazyjność tego gatunku. Sztucznie wprowadzony do hiszpańskiej rzeki Ebro w 1974 roku sum niemal całkowicie zdominował tamtejszy ekosystem. Wyższa temperatura wody spowodowała szybsze rozmnażanie się i wzrost tej ryby. Obecnie rzekę zamieszkują okazy przekraczające 250 centymetrów długości i osiągające nawet 100 kilogramów wagi. fot. Karaś srebrzysty Należący do rodziny karpiowatych Karaś srebrzysty już od czasów średniowiecznych uważany był za rybę ozdobną. Z tego powodu gatunek ten poddawany był częstym przesiedleniom. Obecnie występuje na terenie Europy i Azji. Nie ma dużych wymagań środowiskowych – dobrze czuje się w zanieczyszczonych i zamulonych wodach o niskim stopniu natlenienia. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że większość populacji karasia srebrzystego to samice. Przedłużenie gatunku możliwe jest dzięki gynogenezie. Oznacza to, że tarło karasia srebrzystego odbywa się razem z tarłem ryb innego gatunku. Złożona przez karasia ikra zostaje zapłodniona przez innych przedstawicieli karpiowatych. Wśród ciekawych zachowań karasia warto wymienić również umiejętność hibernacji. Na okres zimy ryba zakopuje się w mule i zapada w sen, czekając na nadejście cieplejszych dni. fot. Pstrąg potokowy Pstrąg jest drapieżną rybą wędrowną. Zamieszkuje wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. W Polsce ryba ta jest gatunkiem rodzimym. Pstrąg posiada ubarwienie od żółtego aż po brąz, a wpływa na niego wiele czynników, od wieku aż po miejsce przebywania. Wygląd różni się też zależnie od płci, np. haczykowato zagięta ku górze dolna szczęka charakteryzuje samców. Tarło pstrągów poprzedzają krótkie wędrówki do wód o żwirowym podłożu. Jest to bardzo ważny rytuał, ponieważ piaszczyste dna mają niekorzystny wpływ na przebieg tarła i przeżywalność potomstwa pstrąga. Przeżycie młodym rybom umożliwia znajdujący się po stronie brzusznej woreczek żółtkowy. To z niego pobierają pożywienie nim staną się samodzielne. Inną formą tego samego gatunku (Salmo trutta) co pstrąg jest troć jeziorowa i wędrowna. Troć wędrowna przemieszcza się do wód słodkich tylko na okres tarła. Dorosłe osobniki po złożeniu i zapłodnieniu jaj wracają do morza, natomiast młode zostają w jeziorze przez kilka pierwszych lat życia. Po tym czasie odbywają wędrówkę do morza. Wtedy ich ubarwienie staje się srebrzyste a charakterystyczne ciemne prążki stają się niewidoczne. fot. Miętus Żyjący w ciemnościach jezior i rzek miętus nie należy do popularnych ryb. Spowodowane jest to prowadzonym przez niego niezwykle surowym trybem życia. Ryba ta większość czasu spędza na dnie zamulonych wód. Doskonale radzi sobie w ciemności i niskiej temperaturze. Na żer wypływa o zmierzchu, a noc jest czasem jej największej aktywności. Zaskakującym jest fakt, że okres rozrodczy miętusa ma miejsce podczas najzimniejszym miesięcy w roku. Idealna temperatura na tarło wynosi poniżej 4 stopni Celsjusza. Nie tylko temperatura stanowi o środowisku życia miętusów. Ten gatunek ryby jest bardzo wrażliwy na zanieczyszczenia wód. Z tego powodu miętus jest rybą rzadko spotykaną a jego populacja maleje. Warto zwrócić uwagę także na wygląd miętusa. Ryba ta posiada cechy zewnętrzne upodabniające ją do suma i węgorza. Płaska głowa, długie, osiągające ponad 1 metr długości ciało, małe oczy i służący orientacji w terenie długi wąs nadają jej osobliwą aparycję. Co ciekawe, pomimo życia w ciemnościach ubarwienie miętusa pozwala mu skutecznie się kamuflować. Oliwkowa barwa wzorów pokrywających jego ciało doskonale wtapia się w kolorystykę mulistego dna rzek i jezior. fot. Ryby wykazują podobne zachowania i mają takie same potrzeby jak zwierzęta lądowe. Mimo to nie są traktowane na równi z innymi kręgowcami. Ryby słodkowodne żyjące w hodowlach nie mają zapewnionych odpowiednich warunków dobrostanowych. W najgorszej sytuacji znajdują się karpie. Gatunek ten narażony jest na szczególne cierpienie. Źródła:} .